Η αρχή της ζωής 🌱
Το αναπαραγωγικό σύστημα
Το σύνολο των οργάνων που χρησιμεύουν για την αναπαραγωγή αποτελεί το αναπαραγωγικό σύστημα. Τα όργανα αυτά είναι διαφορετικά στη γυναίκα και στον άνδρα.
Τα ανδρικά όργανα αναπαραγωγής είναι:
- οι όρχεις, όπου παράγονται τα σπερματοζωάρια
- η εκφορητική οδός, μέσω της οποίας τα σπερματοζωάρια οδηγούνται από τους όρχεις στην ουρήθρα
- το πέος, μέσω του οποίου τα σπερματοζωάρια μεταφέρονται στον κόλπο της γυναίκας
Τα γυναικεία όργανα αναπαραγωγής είναι:
- ο κόλπος, όπου εισέρχεται το πέος
- η μήτρα, στα τοιχώματά της εμφυτεύεται το γονιμοποιημένο ωάριο
- οι ωοθήκες, όπου φυλάσσονται και ωριμάζουν τα ωάρια
- οι σάλπιγγες, που συνδέουν τη μήτρα με τις ωοθήκες
Άντρας και γυναίκα δεν έχουν τα ίδια όργανα αναπαραγωγής, αλλά τα δικά τους όργανα συμπληρώνουν το ένα το άλλο: ό,τι παράγει σπερματοζωάρια στον άντρα βρίσκει στη γυναίκα τα όργανα που φυλάσσουν το ωάριο και υποδέχονται τη νέα ζωή.
Το DNA: ο κώδικας της ζωής
Κάθε κύτταρο του οργανισμού μεταφέρει στον πυρήνα του τον γενετικό κώδικα, το DNA, που είναι μοναδικός για κάθε άνθρωπο και ακριβώς ίδιος σε όλα τα κύτταρά του. Τα κύτταρα δηλαδή από τα οποία αποτελούνται οι τρίχες μας, το δέρμα μας, τα εσωτερικά μας όργανα, έχουν στον πυρήνα τους τον ίδιο κώδικα DNA. Τα αναπαραγωγικά κύτταρα, δηλαδή το ωάριο και το σπερματοζωάριο, αποτελούν εξαίρεση: το καθένα μεταφέρει μόνο το μισό από αυτόν τον κώδικα.
Ο γενετικός κώδικας του ζυγωτού προκύπτει από τη «μείξη», τη σύνθεση του κώδικα του πατέρα και της μητέρας: το μισό που φέρνει το σπερματοζωάριο και το μισό που φέρνει το ωάριο ενώνονται σε έναν ολόκληρο κώδικα. Σε αυτό το γεγονός οφείλονται τα κληρονομικά χαρακτηριστικά: μοιάζεις στη μητέρα και στον πατέρα σου, γιατί «μοιάζουν» τα DNA σας.
Η γονιμοποίηση
Μια καινούργια ζωή αρχίζει όταν ένα ωάριο γονιμοποιηθεί από ένα σπερματοζωάριο. Τα ωάρια έχουν δημιουργηθεί κατά την εμβρυϊκή ηλικία της γυναίκας και φυλάσσονται στις ωοθήκες. Εκεί, κάθε 28 περίπου ημέρες, ωριμάζει ένα ωάριο και ξεκινά το ταξίδι του προς τις σάλπιγγες. Αν το ωάριο δεν γονιμοποιηθεί, αποβάλλεται από τον οργανισμό της γυναίκας.
Για να γονιμοποιηθεί το ωάριο, πρέπει να ενωθεί με ένα σπερματοζωάριο. Από τα εκατομμύρια σπερματοζωάρια του πατέρα που εισέρχονται στον κόλπο και κινούνται προς τις σάλπιγγες, ένα μόνο θα διεισδύσει στο ωάριο. Όταν συμβεί αυτό, λέμε ότι το ωάριο έχει γονιμοποιηθεί. Τα τοιχώματα του γονιμοποιημένου ωαρίου, του ζυγωτού όπως ονομάζεται, σκληραίνουν αμέσως, ώστε να μην μπορεί να διεισδύσει άλλο σπερματοζωάριο.
Το ζυγωτό διαιρείται σε δύο κύτταρα, τα δύο κύτταρα διαιρούνται σε τέσσερα, τα τέσσερα σε οκτώ, τα οκτώ σε δεκάξι... Αυτή η ομάδα κυττάρων που ολοένα διαιρείται σε περισσότερα κύτταρα κινείται μέσα από τις σάλπιγγες και καταλήγει να «φωλιάσει» μέσα στη μήτρα. Εκεί τα κύτταρα συνεχίζουν να διαιρούνται και αρχίζει να σχηματίζεται το έμβρυο, το οποίο θα αναπτύσσεται στη μήτρα για 9 μήνες περίπου, ως τη στιγμή του τοκετού.
Δεν χρειάζονται πολλά σπερματοζωάρια για τη γονιμοποίηση — αρκεί ένα. Από τα εκατομμύρια που ξεκινούν το ταξίδι, μόνο ένα θα διεισδύσει τελικά στο ωάριο, και τότε το ωάριο «κλειδώνει» αμέσως ώστε κανένα άλλο να μην μπορεί να μπει.
Η εξωσωματική γονιμοποίηση
Φυσιολογικά, η γονιμοποίηση, δηλαδή η ένωση του ωαρίου με το σπερματοζωάριο, γίνεται μέσα στο σώμα της γυναίκας. Όταν υπάρχει οργανικό πρόβλημα στη γυναίκα ή στον άντρα, η ένωση αυτή μπορεί να γίνει τεχνητά, έξω από το σώμα της γυναίκας. Η μέθοδος αυτή ονομάζεται τεχνητή ή εξωσωματική γονιμοποίηση. Η ανάμειξη σπερματοζωαρίων και ωαρίων γίνεται σε δοκιμαστικό σωλήνα. Μόλις το ωάριο γονιμοποιηθεί, τοποθετείται στη μήτρα, όπου αναπτύσσεται φυσιολογικά.
Στις μέρες μας η μέθοδος αυτή εφαρμόζεται αρκετά συχνά και με επιτυχία.
Όταν η εξωσωματική γονιμοποίηση πρωτοεφαρμόστηκε, το 1978, θεωρήθηκε αρκετά παράδοξη και ασυνήθιστη. Το πρώτο παιδί που γεννήθηκε με αυτή τη μέθοδο, η Βρετανίδα Louise Brown, έμεινε γνωστή στην εποχή της ως «παιδί του σωλήνα», ακριβώς επειδή η γονιμοποίηση είχε γίνει σε δοκιμαστικό σωλήνα.
Τα δίδυμα
Στο σώμα της γυναίκας ωριμάζει εναλλάξ σε κάθε ωοθήκη ένα ωάριο, κάθε 28 ημέρες περίπου. Μερικές φορές όμως ωριμάζουν την ίδια περίοδο δύο ωάρια, που κινούνται και τα δύο προς τις σάλπιγγες. Αν εκείνη την περίοδο εισέλθουν σπερματοζωάρια στις σάλπιγγες, υπάρχει περίπτωση να γονιμοποιηθούν και τα δύο ωάρια, το καθένα από διαφορετικό σπερματοζωάριο. Στην περίπτωση αυτή θα αναπτυχθούν στη μήτρα της γυναίκας δύο έμβρυα που μοιάζουν μεταξύ τους σαν αδέρφια, δεν είναι όμως πανομοιότυπα, αφού προήλθαν από διαφορετικά ωάρια και σπερματοζωάρια.
Σπανιότερα, τα δύο τμήματα ενός γονιμοποιημένου ωαρίου χωρίζονται εντελώς το ένα από το άλλο κατά την πρώτη διαίρεση. Έχουμε τότε δύο ζυγωτά, που συνεχίζουν να διαιρούνται το καθένα ανεξάρτητα από το άλλο. Στην περίπτωση αυτή τα δύο έμβρυα είναι πανομοιότυπα, αφού προήλθαν από το ίδιο ωάριο και το ίδιο σπερματοζωάριο, έχουν δηλαδή τις ίδιες ακριβώς γενετικές πληροφορίες. Τα δίδυμα που γεννιούνται σε αυτή την περίπτωση είναι ίδια σε όλα τα εξωτερικά τους χαρακτηριστικά.
Υπάρχουν δύο εντελώς διαφορετικοί δρόμοι για τα δίδυμα: δύο ξεχωριστά ωάρια που γονιμοποιούνται από δύο ξεχωριστά σπερματοζωάρια δίνουν δίδυμα που μοιάζουν σαν απλά αδέρφια, ενώ ένα μόνο γονιμοποιημένο ωάριο που χωρίζεται στα δύο δίνει πανομοιότυπα δίδυμα, με ακριβώς το ίδιο DNA.