Μικρόβια 🦠
Γύρω μας ζουν εκατομμύρια διαφορετικοί μικροοργανισμοί, αόρατοι με το γυμνό μάτι: ιοί, βακτήρια, μύκητες, πρωτόζωα. Αυτούς τους μικροοργανισμούς τους λέμε και μικρόβια. Ζουν στο έδαφος, στον αέρα, στο νερό, ακόμη και μέσα στο σώμα μας.
Οι περισσότεροι από αυτούς είναι αβλαβείς, πολλοί μάλιστα είναι και ωφέλιμοι. Χάρη σε αυτούς, για παράδειγμα, σαπίζουν και διαλύονται πολλά άχρηστα υλικά στη φύση. Χάρη σε αυτούς παρασκευάζεται επίσης το γιαούρτι, το τυρί και το κρασί.
Κάποιοι άλλοι μικροοργανισμοί όμως είναι επικίνδυνοι για τον άνθρωπο. Αυτούς τους ονομάζουμε παθογόνους μικροοργανισμούς. Ο ανθρώπινος οργανισμός διαθέτει διάφορους μηχανισμούς για να εμποδίζει την είσοδο των μικροβίων στο σώμα. Ωστόσο, ορισμένες φορές καταφέρνουν να εισέλθουν στο σώμα μας παθογόνοι μικροοργανισμοί για τους οποίους δεν έχει αναπτυχθεί άμυνα. Τότε αρρωσταίνουμε.
Η μόλυνση είναι η στιγμή που ένα μικρόβιο μπαίνει στο σώμα μας. Αν εκεί «εγκατασταθεί» και πολλαπλασιαστεί, τότε έχουμε λοίμωξη. Μόλυνση και λοίμωξη δεν είναι λοιπόν το ίδιο πράγμα: η μόλυνση είναι απλώς η είσοδος, η λοίμωξη είναι το επόμενο, πιο σοβαρό βήμα.
Ο δεκάλογος της ατομικής υγιεινής 🧼
Τα μικρόβια εισέρχονται στο σώμα μας κυρίως από τη μύτη, το στόμα και τα ανοιχτά τραύματα. Για να αποφύγουμε τη μετάδοση των επιβλαβών μικροβίων είναι απαραίτητο να τηρούμε κανόνες υγιεινής. Η καθημερινή μας επαφή με άλλους ανθρώπους, η κατανάλωση βρώμικων τροφίμων ή ακατάλληλου νερού και η χρήση μολυσμένων αντικειμένων είναι οι πιο συχνές αιτίες μετάδοσης ασθενειών.
Μπορείς να προστατευτείς από τη μετάδοση των ασθενειών, αλλά και να προστατέψεις τους άλλους, υιοθετώντας κάποιους απλούς κανόνες ατομικής υγιεινής:
- Πλένουμε καλά τα χέρια μας πριν από το φαγητό.
- Προστατεύουμε τα τρόφιμα από τα έντομα.
- Διατηρούμε τα περισσότερα τρόφιμα στο ψυγείο.
- Αποφεύγουμε να έρθουμε σε επαφή με ανθρώπους που πάσχουν από κάποια μεταδοτική ασθένεια για όσο χρονικό διάστημα επιβάλλεται.
- Δε χαϊδεύουμε κάποιο ζώο, αν δεν μπορούμε αμέσως μετά να πλύνουμε τα χέρια μας.
- Καλύπτουμε με επίδεσμο τραύματα ή πληγές στο δέρμα μας.
- Δε βάζουμε τα χέρια μας στο στόμα, δεν τρώμε τα νύχια μας.
- Δε χρησιμοποιούμε προσωπικά αντικείμενα άλλων (π.χ. οδοντόβουρτσα).
- Βάζουμε πάντα το χέρι μας μπροστά από το στόμα μας, όταν βήχουμε ή όταν φτερνιζόμαστε.
Οι παραπάνω κανόνες αφορούν την ατομική υγιεινή, δηλαδή αυτά που κάνει ο καθένας μας μόνος του. Χρειάζεται όμως και η τήρηση κανόνων δημόσιας υγιεινής από όλη την κοινωνία, ώστε να προλαβαίνεται η μετάδοση ασθενειών σε μεγαλύτερη κλίμακα.
Διαδεδομένες μεταδοτικές ασθένειες 😷
Υπάρχουν πολλές μεταδοτικές ασθένειες που προκαλούνται από διαφορετικά είδη μικροβίων, με διαφορετικό τρόπο μετάδοσης.
Η ιλαρά είναι μια μεταδοτική ασθένεια με χαρακτηριστικά συμπτώματα τα εξανθήματα που εμφανίζονται σε όλο το σώμα. Μπορεί να προκαλέσει πνευμονία ή εγκεφαλίτιδα.
Οι ιοί της γρίπης μεταλλάσσονται διαρκώς. Τα συμπτώματα της γρίπης συνήθως είναι ήπια, κάποιες φορές όμως μπορεί να είναι και θανατηφόρα.
Η πνευμονική φυματίωση είναι μια ασθένεια του αναπνευστικού συστήματος. Μεταδίδεται όταν τα άτομα που πάσχουν από την ενεργό μορφή της βήξουν, γελάσουν ή φτερνιστούν, οπότε μεταφέρονται στον αέρα μικροσκοπικά σταγονίδια γεμάτα με το βακτήριο που προκαλεί τη φυματίωση.
Τα βακτήρια που μεταδίδονται με το μολυσμένο νερό προκαλούν διάρροια και πυρετό. Οι άνθρωποι που δεν πίνουν καθαρό νερό κινδυνεύουν περισσότερο από ασθένειες όπως η δυσεντερία, η χολέρα ή ο τύφος.
Η ελονοσία, τέλος, είναι μια ασθένεια που προκαλείται από πρωτόζωα. Μεταδίδεται κυρίως με το τσίμπημα μολυσμένων θηλυκών κουνουπιών.
Τα μικρόβια μεταδίδονται στον άνθρωπο από την επαφή με μολυσμένα άτομα, ζώα ή αντικείμενα, με μολυσμένες τροφές ή νερό, αλλά και μέσω του αέρα — για παράδειγμα με τα σταγονίδια όταν κάποιος βήχει, ή με το τσίμπημα ενός κουνουπιού.
Πρωτοπόροι εξερευνητές 👩🔬
Έως τον 19ο αιώνα λίγα πράγματα ήταν γνωστά για τις μολυσματικές ασθένειες. Η κυρίαρχη αντίληψη ήταν ότι αυτές οφείλονται σε κακοδαιμονία. Την ανακάλυψη της σημασίας της δημόσιας υγιεινής αλλά και την ανακάλυψη των εμβολίων την οφείλουμε σε μερικούς ερευνητές, οι οποίοι επισήμαναν κάποια σχέση μεταξύ της έλλειψης καθαριότητας και της μετάδοσης των ασθενειών.
Γύρω στα 1860 τρεις επιστήμονες, ο Louis Pasteur, ο Joseph Lister και ο Robert Koch, επιδόθηκαν σε πραγματικό αγώνα εναντίον των μολυσματικών ασθενειών. Πότε διατυπώνοντας τις προσωπικές τους θεωρίες και πότε συζητώντας τις ιδέες τους, οι τρεις αυτοί επιστήμονες απέδειξαν ότι υπεύθυνα για τις ασθένειες είναι τα μικρόβια, τα οποία μπόρεσαν να αναγνωρίσουν και να απομονώσουν. Τελικά παρασκευάστηκαν τα εμβόλια που εξασφάλιζαν την ανοσοποίηση εναντίον πολλών λοιμωδών ασθενειών, οι οποίες αποδεκάτιζαν την ανθρωπότητα για αιώνες.
Πριν από τον Pasteur, τον Lister και τον Koch, η επιστήμη δεν ήξερε καν ότι τα μικρόβια προκαλούν ασθένειες. Η δουλειά τους δεν σταμάτησε μόνο σε θεωρίες: οδήγησε στα πρώτα εμβόλια, που έσωσαν αμέτρητες ζωές από ασθένειες που παλιότερα αποδεκάτιζαν ολόκληρους πληθυσμούς.
Πώς αμύνεται ο οργανισμός μας
Όταν κάποια μικρόβια εισέλθουν στο σώμα μας, ενεργοποιείται η άμυνα του οργανισμού και δημιουργούνται αντισώματα. Τα εμβόλια περιέχουν εξασθενημένους μικροοργανισμούς, που ενεργοποιούν τους μηχανισμούς άμυνας του οργανισμού και τη δημιουργία αντισωμάτων. Έτσι χρησιμοποιούνται για την πρόληψη των ασθενειών, δηλαδή για να μη νοσήσουμε καθόλου.
Για την αντιμετώπιση των λοιμώξεων, αφού αυτές έχουν ήδη εκδηλωθεί, χρησιμοποιούνται χημικές ουσίες, τα αντιβιοτικά.
Πολύ συχνά μπερδεύουμε εμβόλια και αντιβιοτικά. Τα εμβόλια χρησιμοποιούνται μόνο για πρόληψη — προστατεύουν πριν αρρωστήσουμε. Η χορήγησή τους μετά την εκδήλωση της ασθένειας είναι χωρίς νόημα. Όταν η ασθένεια έχει ήδη εκδηλωθεί, χρησιμοποιούνται τα αντιβιοτικά.