Εισαγωγή στις Μεταδοτικές Ασθένειες 🦠
Οι αρρώστιες στην αρχαιότητα
Οι ασθένειες ταλαιπωρούσαν τους ανθρώπους ήδη από τα πανάρχαια χρόνια. Στην αρχαία Ελλάδα η στάση των ανθρώπων απέναντι στη ζωή, τις αρρώστιες και το θάνατο ήταν μοιρολατρική: πίστευαν πως δεν μπορούσαν να κάνουν τίποτα για να τις αποφύγουν. Οι ασθένειες θεωρούνταν αναπόφευκτο κακό, τιμωρία που έστελναν οι θεοί στους ανθρώπους. Το ίδιο αυτό μήνυμα περνάει και ο αρχαίος ποιητής Ησίοδος στο έργο του «Έργα και Ημέραι»: αφηγείται πως, όταν η γυναίκα άνοιξε το πιθάρι με τα δεινά, όλα τα κακά σκορπίστηκαν στον κόσμο και μόνο η Ελπίδα έμεινε κλεισμένη μέσα, γιατί το καπάκι έκλεισε πριν προλάβει να πετάξει κι εκείνη.
Σύμφωνα με τον Ησίοδο, όταν η γυναίκα σήκωσε το καπάκι του πιθαριού, χιλιάδες δεινά και αρρώστιες σκόρπισαν στη γη και τη θάλασσα, φέρνοντας τα κακά στους ανθρώπους σιωπηλά, χωρίς προειδοποίηση. Μόνη η Ελπίδα δεν πρόλαβε να φύγει και έμεινε κλεισμένη μέσα στο πιθάρι.
Τα ιστορικά ευρήματα δείχνουν ότι μια φοβερή αρρώστια, η ευλογιά, θέριζε ανθρώπινες ζωές ήδη από την εποχή των αρχαίων Αιγυπτίων και συνέχισε να σκοτώνει μέχρι και τον περασμένο αιώνα. Στο Μεσαίωνα εμφανίστηκε στην Ευρώπη μια άλλη αρρώστια, η λέπρα, που ήταν φοβερά μεταδοτική. Όσοι την έπαιρναν αντιμετώπιζαν κοινωνικό αποκλεισμό: οι ασθενείς απομονώνονταν υποχρεωτικά σε ειδικούς οικισμούς, τα θεραπευτήρια, τα οποία συνήθως βρίσκονταν σε μικρά νησάκια, μακριά από τους υπόλοιπους ανθρώπους.
Η πιο φονική όμως επιδημία ήταν η πανώλη, γνωστή και ως Μαύρος Θάνατος. Τον 14ο αιώνα αφάνισε σχεδόν το ένα τέταρτο του πληθυσμού ολόκληρης της Ευρώπης, και μάλιστα μέσα σε τέσσερα μόνο χρόνια.
Μην μπερδεύεις την πανώλη με τη χολέρα ή την ευλογιά: η πανώλη ξεχωρίζει γιατί σκότωσε το ένα τέταρτο του πληθυσμού της Ευρώπης μέσα σε μόλις τέσσερα χρόνια τον 14ο αιώνα -η ταχύτητα και η έκταση αυτής της καταστροφής δεν έχουν ξαναγίνει σε τόσο σύντομο διάστημα.
Πώς οι μετακινήσεις εξαπλώνουν τις επιδημίες
Οι μετακινήσεις πληθυσμών βοήθησαν τη μετάδοση των επιδημιών από τόπο σε τόπο. Η ανακάλυψη του Νέου Κόσμου από τον Κολόμβο, για παράδειγμα, είχε τραγικές συνέπειες για τους αυτόχθονες κατοίκους της Αμερικής: αποδεκατίστηκαν, επειδή τα πληρώματα του Κολόμβου μετέφεραν μικρόβια που ήταν εντελώς άγνωστα ως τότε σε αυτούς τους πληθυσμούς, και έτσι οι οργανισμοί τους δεν είχαν καμία άμυνα απέναντί τους.
Αργότερα η χολέρα, η μεγάλη μάστιγα που χτυπάει πιο γρήγορα από κάθε άλλη ασθένεια, μεταδόθηκε κατά διαδοχικά κύματα από τις Ινδίες στην Ευρώπη και από εκεί στην Αμερική. Ακολούθησε τους κυριότερους δρόμους του εμπορίου και της μετανάστευσης, καθώς πολλοί ταξιδιώτες είχαν μολυνθεί από την αρρώστια στα λιμάνια, πριν καν επιβιβαστούν στα πλοία.
Οι μεταδοτικές ασθένειες στάθηκαν αιτία θανάτου εκατομμυρίων ανθρώπων, ακόμη και σε πιο πρόσφατες εποχές. Η παγκόσμια επιδημία γρίπης του 1918-1919 άφησε πίσω της πάνω από 20 εκατομμύρια νεκρούς.
Η γρίπη του 1918-1919 σκότωσε πάνω από 20 εκατομμύρια ανθρώπους σε μόλις δύο χρόνια. Για να καταλάβεις πόσο τεράστιος είναι αυτός ο αριθμός, σκέψου ότι είναι υπερδιπλάσιος από τα 8,5 εκατομμύρια νεκρούς ολόκληρου του Α' Παγκοσμίου Πολέμου.
Από την ανημπόρια στην πρόληψη
Για πολλούς αιώνες ο άνθρωπος παρακολουθούσε ανήμπορος την εξάπλωση των επιδημιών. Προσπαθούσε να εμποδίσει τη μετάδοσή τους με ακραία μέσα: απομόνωνε ολόκληρους πληθυσμούς και πολλές φορές έκαιγε ακόμη και ολόκληρες πόλεις, ελπίζοντας πως έτσι θα σταματούσε η αρρώστια.
Η κατάσταση άλλαξε μόλις τον 19ο αιώνα. Με την εξέλιξη της επιστήμης, την καθιέρωση της δημόσιας υγιεινής και την εφαρμογή της προληπτικής ιατρικής, ο άνθρωπος άρχισε επιτέλους να αντιμετωπίζει αποτελεσματικά την εξάπλωση των μεταδοτικών ασθενειών -και κυρίως να προλαμβάνει την εκδήλωσή τους, αντί να περιμένει να χτυπήσουν.
Πώς προστατευόμαστε σήμερα
Σήμερα διαθέτουμε πολλά όπλα απέναντι στις μεταδοτικές ασθένειες που κάποτε θέριζαν ολόκληρους πληθυσμούς.
Τα τρόφιμα και το νερό που πίνουμε ελέγχονται σχολαστικά, ώστε να περιορίζεται ο κίνδυνος μετάδοσης μικροβιακών λοιμώξεων. Με την ενημέρωση και την αγωγή υγείας φροντίζουμε ώστε ο καθένας μας να γνωρίζει και να εφαρμόζει τα απαραίτητα μέτρα προσωπικής υγιεινής.
Ξεχωριστό ρόλο παίζει ο προληπτικός εμβολιασμός, με τον οποίο θωρακίζουμε τον οργανισμό μας ήδη από την παιδική ηλικία απέναντι σε πολλές ασθένειες. Τα εμβόλια περιέχουν εξασθενημένους μικροοργανισμούς, οι οποίοι ενεργοποιούν τους μηχανισμούς άμυνας του οργανισμού και οδηγούν στη δημιουργία αντισωμάτων. Χρησιμοποιούνται αποκλειστικά για την πρόληψη των ασθενειών -η χορήγησή τους αφού η ασθένεια έχει ήδη εκδηλωθεί δεν έχει κανένα νόημα.
Μην τα μπερδεύεις: τα εμβόλια δίνονται ΠΡΙΝ αρρωστήσουμε, για να προλάβουν την ασθένεια. Τα αντιβιοτικά δίνονται ΑΦΟΥ έχει ήδη εκδηλωθεί μια λοίμωξη, για να την αντιμετωπίσουν. Ένα εμβόλιο που χορηγείται μετά την εμφάνιση της αρρώστιας δεν προσφέρει καμία προστασία.
Χάρη στα εμβόλια και τα αντιβιοτικά, σήμερα προλαμβάνουμε και αντιμετωπίζουμε ασθένειες που στο παρελθόν βασάνισαν ολόκληρη την ανθρωπότητα. Η εξέλιξη της ιατρικής και της τεχνολογίας συνεχίζει να σώζει ζωές.