Το αίμα 🩸
Από τι αποτελείται το αίμα
Με μια πρώτη ματιά, το αίμα μοιάζει με ένα ομοιόμορφο κόκκινο υγρό. Αν όμως γεμίσουμε ένα δοχείο με αίμα και το αφήσουμε να ηρεμήσει για κάποιο διάστημα, θα δούμε ότι δεν είναι καθόλου ομοιόμορφο: στο πάνω μέρος του δοχείου ξεχωρίζει ένα κιτρινωπό υγρό, ενώ στο κάτω μέρος συγκεντρώνεται ένα βαθύ κόκκινο στρώμα.
Το κιτρινωπό υγρό είναι το πλάσμα, που αποτελείται κυρίως από νερό. Στο κάτω μέρος του δοχείου βρίσκονται τα κύτταρα του αίματος, δηλαδή τα ερυθρά αιμοσφαίρια, τα λευκά αιμοσφαίρια και τα αιμοπετάλια. Αυτό το βαρύτερο κόκκινο στρώμα κάθεται στον πάτο επειδή τα κύτταρα είναι πιο βαριά από το υγρό πλάσμα.
Μέσα στο πλάσμα, εκτός από τα κύτταρα, είναι διαλυμένα και διάφορα θρεπτικά συστατικά. Με την κυκλοφορία του αίματος, αυτά τα συστατικά φτάνουν σε όλα τα όργανα του σώματος και τα τροφοδοτούν. Στο πλάσμα είναι διαλυμένες επίσης και βλαβερές ουσίες, τις οποίες η κυκλοφορία του αίματος μεταφέρει ώστε να αποβληθούν τελικά από τον οργανισμό μας. Το αίμα λειτουργεί δηλαδή σαν ένα δίκτυο μεταφοράς: πηγαίνει τροφή και οξυγόνο εκεί που χρειάζονται και παίρνει μαζί του ό,τι περισσεύει ή είναι βλαβερό.
Αν αφήσεις αίμα σε ένα δοχείο, θα «ξεδιπλωθεί» μπροστά σου: το κιτρινωπό πλάσμα θα ανέβει πάνω και τα κύτταρα θα κατέβουν κάτω, σαν να χωρίζονται δύο διαφορετικά υλικά. Αυτό αποδεικνύει ότι το αίμα δεν είναι ένα απλό κόκκινο υγρό, αλλά ένα μείγμα: υγρό (το πλάσμα) και στερεά σωματίδια (τα κύτταρα) που επιπλέουν μέσα του.
Αρτηρίες και φλέβες
Το αίμα κυκλοφορεί σε όλο το σώμα μας μέσα από τα αιμοφόρα αγγεία. Τα αγγεία αυτά δεν είναι όλα ίδια, ούτε κάνουν την ίδια δουλειά.
Τα αιμοφόρα αγγεία μέσα από τα οποία το αίμα ρέει από την καρδιά προς τα διάφορα όργανα του σώματος ονομάζονται αρτηρίες. Το αίμα που κυλά μέσα στις αρτηρίες είναι πλούσιο σε οξυγόνο, γι' αυτό έχει έντονο κόκκινο χρώμα. Για τον λόγο αυτόν, οι αρτηρίες σχεδιάζονται πάντα με κόκκινο χρώμα.
Τα αιμοφόρα αγγεία μέσα από τα οποία το αίμα ρέει από τα διάφορα όργανα του σώματος πίσω προς την καρδιά ονομάζονται φλέβες. Το αίμα των φλεβών περιέχει διοξείδιο του άνθρακα και γι' αυτό έχει πιο σκούρο χρώμα. Οι φλέβες σχεδιάζονται συνήθως με μπλε χρώμα.
Αρτηρίες και φλέβες δεν παραμένουν χοντρά αγγεία σε όλη τους τη διαδρομή: διακλαδίζονται συνεχώς σε όλο και λεπτότερα αγγεία, μέχρι που ενώνονται μεταξύ τους μέσα από ένα πυκνό δίκτυο μικροσκοπικών αγγείων. Η διάμετρός τους είναι μικρότερη κι από μια τρίχα. Αυτά τα εξαιρετικά λεπτά αγγεία ονομάζονται τριχοειδή αγγεία.
Το κόκκινο ή το μπλε στα σχέδια δεν σημαίνει ότι υπάρχουν δύο «είδη» αίματος. Δείχνει απλώς αν το αίμα εκείνης της στιγμής είναι πλούσιο σε οξυγόνο (κόκκινο, στις αρτηρίες) ή περιέχει διοξείδιο του άνθρακα (πιο σκούρο, στις φλέβες). Πρόσεξε επίσης: αυτό που ορίζει την αρτηρία είναι η κατεύθυνση (από την καρδιά προς τα όργανα), όχι το οξυγόνο. Υπάρχει μία εξαίρεση: η πνευμονική αρτηρία μεταφέρει από την καρδιά στους πνεύμονες αίμα φτωχό σε οξυγόνο και πλούσιο σε διοξείδιο του άνθρακα, για να «καθαριστεί» εκεί.
Οι ομάδες αίματος
Το αίμα όλων των ανθρώπων περιέχει τα ίδια είδη κυττάρων, όμως δεν είναι όλο το αίμα ίδιο. Στην επιφάνεια των ερυθρών αιμοσφαιρίων υπάρχουν κάποιες ουσίες που διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο. Ανάλογα με αυτές τις ουσίες, το αίμα χωρίζεται σε τέσσερις διαφορετικές ομάδες. Έτσι, κάθε άνθρωπος έχει αίμα που ανήκει σε μία από τις ομάδες: Α, Β, ΑΒ ή 0.
Το να ξέρει κανείς την ομάδα αίματός του δεν είναι απλή περιέργεια: αν κάποιος χρειαστεί κάποια στιγμή στη ζωή του να δώσει ή να πάρει αίμα, είναι πολύ σημαντικό να γνωρίζει σε ποια ομάδα ανήκει. Ορισμένες ομάδες αίματος δεν ταιριάζουν μεταξύ τους, κι αν αναμειχθούν, εμποδίζεται η ομαλή ροή του αίματος μέσα στον οργανισμό — κάτι πολύ επικίνδυνο για την υγεία.
Όλοι μας ξέρουμε συνήθως ποια ομάδα (π.χ. ποδοσφαιρική) υποστηρίζουμε, αλλά πολύ λιγότεροι ξέρουν την ομάδα αίματός τους — Α, Β, ΑΒ ή 0. Κι όμως, αυτή η γνώση μπορεί κάποια στιγμή να αποδειχτεί πολύ πιο σημαντική, αφού χρειάζεται για να δοθεί σε κάποιον σωστό αίμα σε περίπτωση ανάγκης.