Το ταξίδι του αέρα μέσα μας 🌬️
Ένας δύτης κολυμπά αργά στο βυθό της θάλασσας, παρατηρώντας τα ψάρια και τα φυτά γύρω του. Αποφεύγει τις απότομες κινήσεις για να μην τους τρομάξει. Πάνω από το κεφάλι του ανεβαίνουν φυσαλίδες, που μαρτυρούν μία από τις πιο βασικές λειτουργίες του οργανισμού του: την αναπνοή. Με την αναπνοή ο άνθρωπος παίρνει μέσα του οξυγόνο και αποβάλλει διοξείδιο του άνθρακα.
Κάθε ζώο αναπνέει διαφορετικά
Δεν αναπνέουν όλα τα ζώα με τον ίδιο τρόπο. Τα σκουλήκια δεν αναπνέουν από το στόμα· αναπνέουν από ολόκληρο το σώμα τους. Οι υδρόβιες αράχνες αποθηκεύουν αέρα σε φυσαλίδες κάτω από το νερό, για να έχουν οξυγόνο όποτε χρειαστεί. Τα πουλιά έχουν πολύ αυξημένες ανάγκες σε οξυγόνο, γι' αυτό δεν αρκούνται στην αναπνοή από το στόμα, αλλά αποθηκεύουν επιπλέον αέρα σε ειδικούς σάκους μέσα στο σώμα τους. Τα ψάρια, τέλος, αναπνέουν μέσα στο ίδιο το νερό: με τα βράγχια τους παίρνουν το οξυγόνο που είναι διαλυμένο στο νερό.
Ο άνθρωπος δεν έχει καμία από αυτές τις ικανότητες. Το καταλαβαίνουμε αμέσως όταν κάνουμε βουτιές στη θάλασσα: μας γίνεται φανερό πόσο πολύτιμος είναι ο αέρας γύρω μας. Για να μπορέσουμε να μείνουμε κάτω από την επιφάνεια του νερού για αρκετή ώρα, πρέπει να κουβαλάμε μαζί μας φιάλες με αέρα.
Δεν είναι μόνο οι δύτες. Φιάλες με αέρα χρησιμοποιούν και οι αστροναύτες όταν κάνουν διαστημικούς περιπάτους έξω από το διαστημόπλοιο, οι ανθρακωρύχοι στις στοές βαθιά κάτω από τη Γη, καθώς και οι ορειβάτες στα πολύ ψηλά βουνά, εκεί όπου ο αέρας της ατμόσφαιρας γίνεται πολύ αραιός.
Η αναπνοή σε κίνδυνο: η φωτιά
Όταν ξεσπάει πυρκαγιά, ο κίνδυνος δεν είναι μόνο τα εγκαύματα. Μεγάλο κίνδυνο δημιουργεί και ο καπνός, γιατί εκεί δεν υπάρχει αρκετό οξυγόνο για να αναπνεύσουμε. Γι' αυτό οι πυροσβέστες κουβαλάνε μαζί τους φιάλες με αέρα, ώστε να μπορούν να μπαίνουν σε χώρους γεμάτους καπνό χωρίς να κινδυνεύουν.
Αν ξεσπάσει πυρκαγιά στο κτήριο όπου βρισκόμαστε και ο χώρος γεμίσει καπνό, πρέπει να βάλουμε μπροστά από το στόμα και τη μύτη μας ένα βρεγμένο πανί και να απομακρυνθούμε από τη φωτιά. Καλό είναι να προσπαθούμε να αναπνέουμε όσο πιο κοντά στο πάτωμα γίνεται, γιατί εκεί ο καπνός είναι λιγότερος και ο αέρας πιο καθαρός.
Το αναπνευστικό σύστημα
Η αναπνοή είναι λειτουργία απαραίτητη για τη ζωή: χωρίς να αναπνέουμε, μπορούμε να αντέξουμε μόνο λίγα δευτερόλεπτα. Το σύνολο των οργάνων με τα οποία παίρνουμε το απαραίτητο οξυγόνο και αποβάλλουμε το διοξείδιο του άνθρακα ονομάζεται αναπνευστικό σύστημα. Τα όργανά του είναι η στοματική και η ρινική κοιλότητα, ο λάρυγγας, η τραχεία, οι βρόγχοι, το βρογχικό δέντρο, οι πνεύμονες και οι κυψελίδες. Μέσα στους πνεύμονες γίνεται η ανταλλαγή των αερίων: από τον αέρα που εισπνέουμε περνά οξυγόνο στο αίμα, ενώ ταυτόχρονα από το αίμα περνά διοξείδιο του άνθρακα στον αέρα που εκπνέουμε. Η διαδικασία αυτή γίνεται ακριβώς στις κυψελίδες. Γι' αυτό και ο αέρας που εισπνέουμε περιέχει περισσότερο οξυγόνο και λιγότερο διοξείδιο του άνθρακα από τον αέρα που εκπνέουμε.
Είναι πιο υγιεινό να αναπνέουμε από τη μύτη και όχι από το στόμα. Περνώντας από τη μύτη, ο αέρας καθαρίζεται, υγραίνεται και θερμαίνεται προτού φτάσει στους πνεύμονές μας — κάτι που δεν συμβαίνει αν αναπνέουμε από το στόμα.
Πώς φροντίζουμε το αναπνευστικό μας σύστημα
Η σωστή διατροφή, η άσκηση, οι εκδρομές στην εξοχή και ο αερισμός των κλειστών χώρων είναι συνήθειες που βοηθούν το αναπνευστικό μας σύστημα να λειτουργεί καλά. Αντίθετα, η ατμοσφαιρική ρύπανση και το κάπνισμα προκαλούν σοβαρά προβλήματα σε αυτό.