Το πετρέλαιο ως πρώτη ύλη 🛢️
Στον ελεύθερο χρόνο σου αθλείσαι, κάνεις βουτιές στη θάλασσα και κοιτάς το βυθό μέσα από τη μάσκα σου, απολαμβάνεις τη θάλασσα κάνοντας ιστιοσανίδα, ακούς μουσική με το φορητό κασετοφωνάκι σου για να χαλαρώσεις. Πίνεις νερό για να ξεδιψάσεις, τηλεφωνείς στους φίλους σου, απολαμβάνεις τη ζεστασιά του σπιτιού σου το χειμώνα, ζωγραφίζεις, βάφεις το δωμάτιό σου, πλένεις τα ρούχα σου, φροντίζεις τα φυτά σου. Όλα αυτά είναι δυνατά χάρη στο πετρέλαιο!
Από το αργό πετρέλαιο στα πετροχημικά 🏭
Στα σύγχρονα διυλιστήρια, μετά την κλασματική απόσταξη, ορισμένα κλάσματα του αργού πετρελαίου περνούν από μια δεύτερη επεξεργασία. Στην πρωτογενή επεξεργασία απομονώνονται τα μόρια των χημικών ενώσεων που, όταν καούν, απελευθερώνουν μεγάλες ποσότητες ενέργειας — αυτά γίνονται καύσιμα. Στη δευτερογενή όμως διαδικασία απομονώνονται άλλα μόρια: εκείνα από τα οποία κατασκευάζονται χρήσιμα προϊόντα. Η δευτερογενής επεξεργασία δηλαδή δεν μας δίνει καύσιμα, μας δίνει πολύτιμες πρώτες ύλες.
Τα προϊόντα που προέρχονται από αυτή τη διαδικασία ονομάζονται πετροχημικά. Τα κυριότερα από αυτά είναι τα πλαστικά, τα απορρυπαντικά, τα χρώματα, τα συνθετικά υφάσματα, κάποια οργανικά λιπάσματα και μερικά καλλυντικά.
Μην μπερδεύεις τις δύο επεξεργασίες: η πρωτογενής μάς δίνει καύσιμα (π.χ. βενζίνη, πετρέλαιο θέρμανσης) που καίγονται για να δώσουν ενέργεια. Η δευτερογενής μάς δίνει πρώτες ύλες, από τις οποίες φτιάχνονται αντικείμενα — δεν καίγονται, χρησιμοποιούνται για να κατασκευαστεί κάτι.
Τα πλαστικά και οι ιδιότητές τους 🧴
Τα πλαστικά χρησιμοποιούνται τόσο ευρέως επειδή μπορούν να έχουν πολύ διαφορετικές ιδιότητες μεταξύ τους. Ανάλογα με το πώς φτιάχνονται, μπορεί να είναι κατάλληλα για τη συσκευασία τροφίμων, αδιαφανή ή διαφανή, σκληρά ή μαλακά, ελαφριά ή βαριά. Άλλα πλαστικά είναι ανθεκτικά και δεν αλλοιώνονται από χημικές ουσίες, ενώ άλλα έχουν θερμομονωτικές ιδιότητες (κρατούν δηλαδή τη θερμότητα μέσα ή έξω) και γι' αυτό χρησιμοποιούνται στην κατασκευή των σπιτιών μας.
Αυτή η ποικιλία ιδιοτήτων δεν είναι τυχαία: οφείλεται στην έρευνα που γίνεται στα εργαστήρια πετροχημείας για την ανάπτυξη νέων υλικών. Τα πλαστικά παρασκευάζονται αρχικά σε μορφή σκόνης ή κόκκων, ώστε να μεταφέρονται εύκολα. Έπειτα, σε ειδικά εργοστάσια, παίρνουν τη μορφή τους και γίνονται τα αντικείμενα που χρησιμοποιούμε καθημερινά.
Απορρυπαντικά 🧼
Τα απορρυπαντικά παρασκευάζονται κυρίως από πρώτες ύλες που προέρχονται από το πετρέλαιο και κυκλοφορούν στο εμπόριο σε στερεή ή σε υγρή μορφή.
Τα απορρυπαντικά παρασκευάζονται από προϊόντα του πετρελαίου. Τα σαπούνια όμως, με τα οποία πλένεις το σώμα σου, δεν έχουν καμία σχέση με το πετρέλαιο — παράγονται κυρίως από λάδι και ποτάσα.
Το πρώτο απορρυπαντικό σε μορφή σκόνης για πλύσιμο στο χέρι κυκλοφόρησε στην αγορά το 1907, στη Γερμανία. Αργότερα, με την κατασκευή των πρώτων ηλεκτρικών πλυντηρίων, ξεκίνησε και η παραγωγή ειδικών απορρυπαντικών για πλυντήρια. Τα σημερινά απορρυπαντικά καθαρίζουν καλύτερα από τα παλιότερα και είναι πολύ πιο φιλικά προς το περιβάλλον.
Πλαστικά… σκουπίδια 🚮
Τα περισσότερα προϊόντα καθημερινής χρήσης που αγοράζουμε είναι συσκευασμένα, και το πιο συνηθισμένο υλικό συσκευασίας είναι το πλαστικό. Έτσι, τα υλικά συσκευασίας αποτελούν μεγάλο μέρος των σκουπιδιών που καταλήγουν στις χωματερές, όπου διαλύονται πολύ αργά.
Τα πλαστικά είναι υλικά που καταστρέφονται με πολύ αργό ρυθμό, και καθώς διαλύονται δημιουργούνται ουσίες που ρυπαίνουν τον αέρα, το έδαφος και τα υπόγεια νερά. Γι' αυτό πρέπει, όσο μπορούμε, να περιορίζουμε τη χρήση των πλαστικών, αφού σύντομα αυτά καταλήγουν στα σκουπίδια. Και κάτι ακόμη σημαντικό: δεν πετάμε ποτέ τα σκουπίδια στο δρόμο, στην παραλία ή στην εξοχή!
Αν το σκεφτείς καλά, σίγουρα θα συμφωνήσεις: το πετρέλαιο είναι πολύτιμο για να καίγεται χωρίς λόγο! Δεν είναι απλώς καύσιμο — είναι η πρώτη ύλη από την οποία φτιάχνονται δεκάδες αντικείμενα που χρησιμοποιείς κάθε μέρα, από το ρούχο σου μέχρι το απορρυπαντικό στο πλυντήριο.