Επεξεργασία του αργού πετρελαίου 🏭
Το ταξίδι προς το διυλιστήριο 🚢
Το αργό πετρέλαιο δεν επεξεργάζεται εκεί όπου το αντλούν από το υπέδαφος. Πρέπει πρώτα να ταξιδέψει, μέσα από πετρελαιαγωγούς (μακρύς σωλήνες που διασχίζουν χώρες και θάλασσες) ή με τεράστια δεξαμενόπλοια, μέχρι τα διυλιστήρια. Εκεί γίνεται η διύλιση του.
Η διύλιση έχει δύο βασικά στάδια. Πρώτα γίνεται η αποθείωση: απομακρύνονται από το πετρέλαιο οι ενώσεις του θείου, ενός στοιχείου που δεν θέλουμε στο τελικό καύσιμο. Έπειτα, το πετρέλαιο διοχετεύεται σε μια ψηλή δεξαμενή, την αποστακτική στήλη, όπου γίνεται η κλασματική απόσταξη: εκεί το πετρέλαιο θερμαίνεται στους 400 οC περίπου, και τα μόρια των χημικών ενώσεων που το αποτελούν διαχωρίζονται μεταξύ τους. Έτσι παράγονται τα κλάσματα του πετρελαίου.
Τι είναι τα κλάσματα του πετρελαίου; 🧮
Τα κλάσματα του πετρελαίου δεν έχουν καμία σχέση με τα κλάσματα των μαθηματικών. Είναι προϊόντα του πετρελαίου με διαφορετικό σημείο βρασμού το καθένα. Επειδή κάθε κλάσμα βράζει σε διαφορετική θερμοκρασία, μέσα στην αποστακτική στήλη συγκεντρώνονται το καθένα σε διαφορετικό ύψος, σαν να «κάθονται» σε διαφορετικά πατώματα ενός κτιρίου.
Τα κλάσματα του πετρελαίου είναι:
| Κλάσμα |
|---|
| Βουτάνιο |
| Βενζίνη |
| Κηροζίνη |
| Πετρέλαιο θέρμανσης και κίνησης |
| Μαζούτ |
| Ορυκτέλαια |
| Παραφίνη |
| Άσφαλτος |
Η βενζίνη και τα οκτάνια 🚗
Ένα από τα πιο γνωστά κλάσματα του πετρελαίου είναι η βενζίνη, το καύσιμο που χρησιμοποιούμε καθημερινά στα αυτοκίνητα. Η βενζίνη που βγαίνει από την απόσταξη δεν είναι έτοιμη αμέσως: πρέπει να δεχτεί επιπλέον επεξεργασία πριν χρησιμοποιηθεί. Αυτή η επιπλέον επεξεργασία καθορίζει την «ποιότητα» του καυσίμου.
Το χαρακτηριστικό που δείχνει την ποιότητα της βενζίνης είναι η περιεκτικότητά της σε οκτάνια. Όσο περισσότερα οκτάνια έχει η βενζίνη, τόσο καλύτερα λειτουργεί ο κινητήρας του αυτοκινήτου.
Τα κλάσματα του πετρελαίου (βενζίνη, κηροζίνη, μαζούτ κ.λπ.) είναι τα διαφορετικά προϊόντα που παράγονται από τη διύλιση. Τα οκτάνια, αντίθετα, δεν είναι κλάσμα — είναι το μέτρο ποιότητας ενός συγκεκριμένου κλάσματος, της βενζίνης.
Ένα βαρέλι… με ιστορία 🛢️
Το πετρέλαιο είναι τόσο πολύτιμο, που η άνοδος και η πτώση της τιμής του επηρεάζει την οικονομία κάθε χώρας ολόκληρου του πλανήτη. Πολλές φορές μάλιστα χρησιμοποιείται σαν «νόμισμα» σε συναλλαγές. Η τιμή του αργού πετρελαίου αναφέρεται πάντα σε ένα «βαρέλι» — και αυτό έχει μια ενδιαφέρουσα εξήγηση.
Η χρήση του πετρελαίου ξεκίνησε στα μέσα του 19ου αιώνα. Για τη μεταφορά και την αποθήκευσή του χρησιμοποιήθηκαν τα ίδια ξύλινα βαρέλια που χρησιμοποιούνταν ήδη για κρασί, μπύρα και ψάρια. Καθώς οι ποσότητες πετρελαίου μεγάλωναν συνεχώς, χρειάστηκε να συμφωνηθεί ένας σταθερός τύπος βαρελιού, ώστε να είναι εύκολος ο υπολογισμός των ποσοτήτων. Γύρω στο 1870 καθιερώθηκε βαρέλι χωρητικότητας 159 λίτρων. Σήμερα σχεδόν κανείς δεν χρησιμοποιεί πραγματικά βαρέλια για τη μεταφορά πετρελαίου, όμως η τιμή του εξακολουθεί να αναφέρεται σε αυτό το ιστορικό βαρέλι των 159 λίτρων.
ΟΠΕΚ: ο οργανισμός των πετρελαιοπαραγωγών χωρών 🌍
Επειδή η ύπαρξη κοιτασμάτων πετρελαίου σε μια χώρα είναι πολύ σημαντική για την οικονομία της, πολλές πετρελαιοπαραγωγές χώρες ίδρυσαν το 1960 τον Οργανισμό Πετρελαιοπαραγωγών Κρατών (ΟΠΕΚ). Σκοπός του είναι ο συντονισμός της πολιτικής των χωρών-μελών σχετικά με τις εξαγωγές πετρελαίου, η εξασφάλιση της ομαλής τροφοδότησης της αγοράς με πετρέλαιο και ο έλεγχος της τιμής του.
Σήμερα μέλη του ΟΠΕΚ είναι η Αλγερία, η Ινδονησία, το Ιράν, το Ιράκ, το Κουβέιτ, η Λιβύη, η Νιγηρία, το Κατάρ, η Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η Βενεζουέλα.
Το 80% των παγκόσμιων αποθεμάτων πετρελαίου βρίσκεται σε χώρες που συμμετέχουν στον ΟΠΕΚ. Αυτό σημαίνει ότι οι αποφάσεις λίγων μόνο χωρών μπορούν να επηρεάσουν την τιμή του πετρελαίου σε ολόκληρο τον κόσμο.
Από τι αποτελείται το πετρέλαιο; 🧬
Το πετρέλαιο δεν είναι μία μόνο ουσία, αλλά μίγμα πολλών χημικών ενώσεων. Οι περισσότερες από αυτές αποτελούνται από υδρογόνο και άνθρακα — δηλαδή είναι υδρογονάνθρακες. Το πετρέλαιο περιέχει επίσης ενώσεις του θείου και του αζώτου. Κάποιες από τις ενώσεις αυτές είναι στερεές, άλλες υγρές, άλλες αέριες.
Η ακριβής σύσταση του αργού πετρελαίου δεν είναι ίδια παντού· διαφέρει ανάλογα με το πού βρέθηκε το κοίτασμα, επειδή δημιουργήθηκε κάτω από διαφορετικές συνθήκες σε κάθε περιοχή. Αυτό εξηγεί γιατί τα κοιτάσματα από διαφορετικές περιοχές έχουν διαφορετικές ιδιότητες: άλλου το αργό πετρέλαιο είναι υγρό με λεπτή ροή, αλλού παχύρρευστο, αλλού ακόμα και στερεό. Το χρώμα του μπορεί να είναι ανοιχτό ή σκούρο καφέ, ακόμη και μαύρο.