Η αναπαραγωγή στους μονοκύτταρους οργανισμούς 🦠
Η αναπαραγωγή είναι απαραίτητη για τη συνέχιση της ζωής. Με την αναπαραγωγή οι οργανισμοί δημιουργούν απογόνους. Χωρίς αυτήν, κάθε είδος θα εξαφανιζόταν μόλις πέθαιναν τα άτομα που το αποτελούν. Αναπαράγονται όλοι οι οργανισμοί, είτε είναι μονοκύτταροι είτε είναι πολυκύτταροι.
Τα δύο είδη της αναπαραγωγής 🔀
Η αναπαραγωγή δεν γίνεται με τον ίδιο τρόπο σε όλους τους οργανισμούς. Διακρίνουμε δύο είδη, ανάλογα με το αν χρειάζεται ή όχι το ζευγάρωμα.
| Είδος αναπαραγωγής | Χρειάζεται ζευγάρωμα; | Πού συναντάται |
|---|---|---|
| Μονογονία | Όχι | Στους μονοκύτταρους οργανισμούς, καθώς και σε ορισμένα φυτά και ζώα |
| Αμφιγονία | Ναι, ανάμεσα σε αρσενικό και θηλυκό | Στα περισσότερα φυτά και ζώα |
Μονογονία 🧬
Η αναπαραγωγή που γίνεται χωρίς το ζευγάρωμα των οργανισμών ονομάζεται μονογονία (ή μονογονική αναπαραγωγή).
Στη μονογονία αρκεί ένας μόνο οργανισμός για να δημιουργηθούν οι απόγονοι. Αυτός ο τρόπος αναπαραγωγής παρατηρείται στους μονοκύτταρους οργανισμούς, καθώς και σε ορισμένα φυτά και ζώα.
Είναι εύκολο να νομίσει κανείς ότι η μονογονία αφορά αποκλειστικά τους μονοκύτταρους οργανισμούς. Δεν ισχύει: μονογονικά αναπαράγονται και ορισμένα φυτά και ορισμένα ζώα, που είναι πολυκύτταροι οργανισμοί.
Αμφιγονία 🌸
Η αναπαραγωγή που γίνεται με ζευγάρωμα των οργανισμών ονομάζεται αμφιγονία (ή αμφιγονική αναπαραγωγή). Το ζευγάρωμα γίνεται ανάμεσα σε άτομα διαφορετικού φύλου: στο αρσενικό και το θηλυκό.
Τα άτομα αυτά παράγουν εξειδικευμένα κύτταρα, τους γαμέτες:
- ο θηλυκός γαμέτης στα ζώα είναι το ωάριο
- ο αρσενικός γαμέτης στα ζώα είναι το σπερματοζωάριο
Οι γαμέτες ενώνονται με μια διαδικασία που ονομάζεται γονιμοποίηση. Έτσι σχηματίζεται το πρώτο κύτταρο του νέου οργανισμού, το ζυγωτό. Από το ζυγωτό, με πολλές διαιρέσεις, θα προκύψει ολόκληρος ο νέος οργανισμός, ο απόγονος.
Ο γαμέτης (ωάριο ή σπερματοζωάριο) είναι το κύτταρο πριν τη γονιμοποίηση και προέρχεται από τον έναν γονέα. Το ζυγωτό είναι το κύτταρο που δημιουργείται μετά τη γονιμοποίηση και προέρχεται από την ένωση δύο γαμετών. Ένα ωάριο δεν είναι ζυγωτό.
Πώς αναπαράγονται οι μονοκύτταροι οργανισμοί 🔬
Οι μονοκύτταροι οργανισμοί αναπαράγονται συνήθως με μονογονία.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η αμοιβάδα, ένας μονοκύτταρος οργανισμός που ζει στο νερό. Οι απόγονοί της δημιουργούνται με απλή διαίρεση, που ονομάζεται διχοτόμηση. Η διαδικασία έχει δύο βήματα:
- Πρώτα διπλασιάζεται το γενετικό υλικό της αμοιβάδας, ώστε να υπάρχουν δύο πανομοιότυπα αντίγραφά του.
- Στη συνέχεια το κύτταρο διαιρείται στα δύο και δημιουργούνται δύο νέες αμοιβάδες, όμοιες μεταξύ τους και όμοιες με την αρχική.
Με τον ίδιο τρόπο, με διχοτόμηση, αναπαράγονται μονογονικά και τα βακτήρια.
Επειδή το γενετικό υλικό πρώτα διπλασιάζεται και μετά μοιράζεται στα δύο νέα κύτταρα, καθένα από αυτά παίρνει ακριβώς τις ίδιες πληροφορίες με το αρχικό. Γι' αυτό οι απόγονοι της μονογονίας είναι όμοιοι με τον γονέα τους — σαν φωτοτυπίες. Αντίθετα, στην αμφιγονία ο απόγονος παίρνει υλικό από δύο διαφορετικούς γονείς, γι' αυτό και δεν είναι ίδιος με κανέναν από τους δύο.