Η αναπνοή στα φυτά 🌱
Τα φυτά δεν έχουν πνεύμονες, δεν έχουν βράγχια και δεν κάνουν εισπνοές και εκπνοές. Παρ' όλα αυτά αναπνέουν, όπως κάθε ζωντανός οργανισμός. Και μάλιστα το κάνουν συνεχώς, μέρα και νύχτα.
Γιατί αναπνέουν τα φυτά
Τα φυτά, όπως όλοι οι οργανισμοί, χρειάζονται ενέργεια. Την ενέργεια αυτή την εξασφαλίζουν με τη διαδικασία της κυτταρικής αναπνοής.
Η ενέργεια αυτή τους χρειάζεται για όλα όσα κάνουν:
- για να μεγαλώνουν και να φτιάχνουν νέα κύτταρα
- για να μεταφέρουν νερό και θρεπτικές ουσίες από τις ρίζες προς τα φύλλα
- για να παράγουν τις ουσίες που χρειάζονται (πρωτεΐνες, άνθη, καρπούς, σπόρους)
Δύο πράγματα είναι κρίσιμα εδώ:
- Οι αντιδράσεις της κυτταρικής αναπνοής διεξάγονται σε όλα τα φυτικά κύτταρα — όχι μόνο στα πράσινα φύλλα, αλλά και στη ρίζα, στον βλαστό, στα άνθη, στους σπόρους.
- Διεξάγονται καθ' όλη τη διάρκεια του εικοσιτετραώρου — δηλαδή και τη μέρα και τη νύχτα, χωρίς διακοπή.
Πολλοί νομίζουν ότι «τα φυτά τη μέρα κάνουν φωτοσύνθεση και τη νύχτα αναπνέουν». Λάθος. Η αναπνοή δεν σταματά ποτέ: γίνεται και τη μέρα και τη νύχτα. Αυτό που σταματά τη νύχτα είναι η φωτοσύνθεση, γιατί λείπει το φως.
Από πού παίρνουν το οξυγόνο
Για να γίνει η κυτταρική αναπνοή, το φυτό χρειάζεται οξυγόνο και αποβάλλει διοξείδιο του άνθρακα. Ο τρόπος με τον οποίο εξασφαλίζει το οξυγόνο εξαρτάται από το πού ζει:
| Είδος φυτού | Πηγή οξυγόνου |
|---|---|
| Χερσαία φυτά (ζουν στη στεριά) | Παίρνουν το οξυγόνο απευθείας από τον ατμοσφαιρικό αέρα |
| Υδρόβια φυτά (ζουν στο νερό) | Παίρνουν το οξυγόνο που είναι διαλυμένο μέσα στο νερό |
Στα χερσαία φυτά η ανταλλαγή των αερίων — δηλαδή η είσοδος του οξυγόνου και η έξοδος του διοξειδίου του άνθρακα — γίνεται διαμέσου των στομάτων.
Το νερό δεν είναι μόνο : μέσα του υπάρχει και οξυγόνο διαλυμένο, σαν τη ζάχαρη που διαλύεται στο τσάι. Από αυτό το κρυμμένο οξυγόνο ζουν τα υδρόβια φυτά — αλλά και τα ψάρια με τα βράγχια τους.
Αναπνοή και φωτοσύνθεση: δύο αντίθετες διαδικασίες
Το φυτό κάνει και τα δύο, και τα αέρια που ανταλλάσσει είναι ακριβώς αντίστροφα στη μία και στην άλλη διαδικασία:
| Κυτταρική αναπνοή | Φωτοσύνθεση | |
|---|---|---|
| Προσλαμβάνει | οξυγόνο | διοξείδιο του άνθρακα |
| Αποβάλλει | διοξείδιο του άνθρακα | οξυγόνο |
| Πότε γίνεται | όλο το εικοσιτετράωρο | μόνο όταν υπάρχει φως |
| Τι κάνει με τη γλυκόζη | τη διασπά για να πάρει ενέργεια | την παράγει |
Όπως ήδη γνωρίζουμε, τα φυτά με τη διαδικασία της φωτοσύνθεσης παράγουν γλυκόζη και οξυγόνο.
Γιατί τα φυτά είναι τόσο σημαντικά για όλους μας
Είναι εύκολο λοιπόν να αντιληφθούμε την τεράστια σημασία των φυτών: καλύπτουν τις απαιτήσεις όλων των οργανισμών της βιόσφαιρας σε δύο πράγματα ταυτόχρονα:
- σε οξυγόνο, που το χρειάζονται όλοι οι οργανισμοί για την κυτταρική τους αναπνοή
- σε ουσίες που μπορούν να αποδώσουν ενέργεια, όπως η γλυκόζη — αυτές είναι η βάση της τροφής όλων
Και εδώ βρίσκεται το κλειδί: το οξυγόνο που καταναλώνουν τα ίδια τα φυτά με την κυτταρική αναπνοή είναι πολύ λιγότερο από αυτό που παράγουν με τη φωτοσύνθεση. Έτσι, στο τέλος περισσεύει οξυγόνο — και αυτό είναι το οξυγόνο που αναπνέουμε εμείς και όλα τα ζώα.
Η ατμόσφαιρα της Γης δεν είχε πάντα οξυγόνο. Το οξυγόνο που αναπνέουμε σήμερα μπήκε στον αέρα σιγά σιγά, από τους φωτοσυνθετικούς οργανισμούς. Κάθε φορά που παίρνεις μια ανάσα, χρησιμοποιείς οξυγόνο που κάποιο φυτό, φύκος ή βακτήριο έβγαλε κάποτε στον αέρα.
Δεν λέμε ότι τα φυτά «δεν καταναλώνουν οξυγόνο». Καταναλώνουν — και μάλιστα συνεχώς. Λέμε ότι παράγουν πολύ περισσότερο από όσο καταναλώνουν, και γι' αυτό μένει πλεόνασμα για όλους τους υπόλοιπους οργανισμούς.