Η μεταφορά και η αποβολή ουσιών στον άνθρωπο ❤️
Όταν ανεβαίνουμε πολλές σκάλες, παίζουμε μπάλα ή τρέχουμε, νιώθουμε την καρδιά μας να χτυπά γρηγορότερα. Δεν είναι τυχαίο. Τα μυϊκά κύτταρα που κινούν το σώμα μας απαιτούν εκείνη τη στιγμή περισσότερη ενέργεια. Για να την εξασφαλίσουν, χρειάζονται περισσότερο οξυγόνο και περισσότερες θρεπτικές ουσίες. Έτσι, το αίμα πρέπει να κυκλοφορεί με γρηγορότερο ρυθμό, ώστε να προλαβαίνει να μεταφέρει όλα αυτά. Η καρδιά και ολόκληρο το κυκλοφορικό σύστημα εργάζονται εντονότερα.
🍽️ Γιατί χρειαζόμαστε μεταφορά ουσιών
Οι θρεπτικές ουσίες που απορροφώνται στο λεπτό έντερο, ως προϊόντα της διάσπασης των τροφών, καταλήγουν στο αίμα. Με την κυκλοφορία του αίματος φτάνουν σε όλα τα κύτταρα του οργανισμού μας.
Στο αίμα όμως καταλήγουν και οι άχρηστες ουσίες που παράγονται κατά τον μεταβολισμό των κυττάρων μας. Γίνεται δηλαδή διαρκώς ανταλλαγή ουσιών ανάμεσα στο αίμα και στα κύτταρα: το αίμα δίνει χρήσιμα και παίρνει άχρηστα.
Η κυκλοφορία του αίματος στον άνθρωπο επιτυγχάνεται χάρη σε δύο πράγματα:
- στις συστολές και στις διαστολές της τετράχωρης καρδιάς του,
- και στην ύπαρξη ενός δικτύου αιμοφόρων αγγείων.
Η καρδιά του ανθρώπου λέγεται τετράχωρη επειδή έχει τέσσερις κοιλότητες. Οι δύο επάνω κοιλότητες ονομάζονται κόλποι και οι δύο κάτω κοιλίες.
🩸 Τα αιμοφόρα αγγεία
Τα αιμοφόρα αγγεία είναι οι σωλήνες μέσα στους οποίους κυκλοφορεί το αίμα. Διακρίνονται σε τρεις τύπους: τις αρτηρίες, τις φλέβες και τα τριχοειδή.
Αρτηρίες
Οι αρτηρίες μεταφέρουν το αίμα από την καρδιά προς όλα τα σημεία του σώματος. Έχουν παχιά και ελαστικά τοιχώματα, γιατί δέχονται το αίμα με μεγάλη πίεση, ακριβώς τη στιγμή που η καρδιά το σπρώχνει. Δεν έχουν βαλβίδες. Τα λεπτότερα κλαδιά τους ονομάζονται αρτηρίδια.
Φλέβες
Οι φλέβες μεταφέρουν το αίμα πίσω στην καρδιά. Τα τοιχώματά τους είναι λεπτότερα από αυτά των αρτηριών, αλλά η διάμετρός τους είναι μεγαλύτερη. Οι περισσότερες φλέβες έχουν βαλβίδες, οι οποίες δεν αφήνουν το αίμα να αλλάξει ροή: το οδηγούν πάντα προς την καρδιά. Τα λεπτότερα κλαδιά τους ονομάζονται φλεβίδια.
Τριχοειδή
Τα τριχοειδή αγγεία είναι τα μικρότερα και πιο λεπτά αγγεία του σώματος. Συνδέουν τα αρτηρίδια με τα φλεβίδια, γι' αυτό και κάθε τριχοειδές έχει δύο άκρα: ένα αρτηριακό και ένα φλεβικό. Τα πολύ λεπτά τοιχώματά τους επιτρέπουν την ανταλλαγή ουσιών ανάμεσα στο αίμα και στα κύτταρα. Εκεί ακριβώς γίνεται η πραγματική δουλειά του κυκλοφορικού συστήματος.
Πολλοί μαθητές νομίζουν ότι οι αρτηρίες ξεχωρίζουν επειδή έχουν αίμα πλούσιο σε οξυγόνο και οι φλέβες επειδή έχουν αίμα πλούσιο σε διοξείδιο του άνθρακα. Το πραγματικό κριτήριο είναι η κατεύθυνση: αρτηρία είναι κάθε αγγείο που απομακρύνει το αίμα από την καρδιά, φλέβα κάθε αγγείο που το φέρνει πίσω σε αυτήν — ό,τι κι αν μεταφέρει.
Οι διαφορές τους με μια ματιά
| Χαρακτηριστικό | Αρτηρίες και αρτηρίδια | Φλέβες και φλεβίδια | Τριχοειδή |
|---|---|---|---|
| Τοιχώματα | Παχιά και πολύ ελαστικά | Λεπτότερα από των αρτηριών | Τα λεπτότερα από όλα τα αγγεία |
| Διάμετρος | Μικρότερη από των φλεβών | Μεγαλύτερη από των αρτηριών | Η μικρότερη από όλα |
| Βαλβίδες | Δεν έχουν | Έχουν, για μονόδρομη ροή προς την καρδιά | Δεν έχουν |
| Κατεύθυνση αίματος | Απομακρύνουν το αίμα από την καρδιά | Επιστρέφουν το αίμα στην καρδιά | Συνδέουν αρτηρίδια με φλεβίδια |
| Περιεχόμενο | Αίμα πλούσιο σε οξυγόνο | Αίμα πλούσιο σε διοξείδιο του άνθρακα | Εδώ γίνεται η ανταλλαγή ουσιών με τους ιστούς |
Κάθε χρονική στιγμή, περίπου τα 2/3 της συνολικής ποσότητας του αίματός μας βρίσκονται μέσα στις φλέβες. Το υπόλοιπο 1/3 μοιράζεται στην καρδιά, στις αρτηρίες και στα τριχοειδή. Οι φλέβες λειτουργούν έτσι σαν μια μεγάλη αποθήκη αίματος.
🔄 Η πορεία του αίματος
Το αίμα από όλα τα σημεία του σώματος καταλήγει μέσω φλεβών στην καρδιά. Το αίμα αυτό περιέχει πολύ διοξείδιο του άνθρακα. Πρέπει λοιπόν να απαλλαγεί από αυτό και να εμπλουτιστεί με οξυγόνο, το οποίο θα μεταφέρει στη συνέχεια στα κύτταρα. Η ανταλλαγή αυτών των δύο αερίων γίνεται στους πνεύμονες.
Η διαδρομή έχει τα εξής βήματα:
- Το αίμα, μέσω αρτηριών, οδηγείται από την καρδιά στους πνεύμονες.
- Στους πνεύμονες απαλλάσσεται από το διοξείδιο του άνθρακα και εμπλουτίζεται με οξυγόνο.
- Μέσω φλεβών επιστρέφει στην καρδιά.
- Από την καρδιά ωθείται μέσω αρτηριών σε όλα τα σημεία του σώματος.
- Στα τριχοειδή αφήνει στα κύτταρα το οξυγόνο και τις θρεπτικές ουσίες και παραλαμβάνει διοξείδιο του άνθρακα και άλλες άχρηστες ουσίες.
- Πλούσιο και πάλι σε διοξείδιο του άνθρακα, επιστρέφει μέσω φλεβών στην καρδιά — και όλα ξαναρχίζουν.
Η διαδικασία αυτή δεν σταματά ποτέ: συνεχίζεται αδιάκοπα καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής μας.
Πρόσεξε ότι το αίμα περνά από την καρδιά δύο φορές σε κάθε πλήρη γύρο. Μία φορά για να σταλεί στους πνεύμονες και μία φορά για να σταλεί στο υπόλοιπο σώμα. Η διαδρομή καρδιά → πνεύμονες → καρδιά λέγεται μικρή κυκλοφορία, ενώ η διαδρομή καρδιά → σώμα → καρδιά λέγεται μεγάλη κυκλοφορία.
🔢 Η κυκλοφορία του αίματος σε αριθμούς
Το κυκλοφορικό σύστημα δουλεύει ασταμάτητα, και οι αριθμοί το δείχνουν καθαρά:
- Η καρδιά χτυπάει περίπου 100.000 φορές την ημέρα, δηλαδή περίπου 3.000.000 φορές τον μήνα.
- Σε κατάσταση ηρεμίας διακινεί περίπου 5 λίτρα αίμα το λεπτό.
- Κατά τη διάρκεια της άσκησης η ποσότητα αυτή μπορεί να φτάσει έως και τα 25 λίτρα το λεπτό — πέντε φορές περισσότερο.
- Η καρδιά ενός εβδομηνταπεντάχρονου ανθρώπου έχει διακινήσει μέσα σε 75 χρόνια περίπου 250.000 τόνους αίμα.
Τριάντα μόλις ημέρες μετά τη γονιμοποίηση του ωαρίου από το σπερματοζωάριο έχει ήδη δημιουργηθεί το κυκλοφορικό σύστημα του εμβρύου. Η καρδιά του θα είναι πλήρης περίπου 8 εβδομάδες μετά τη σύλληψη.