Η πρόσληψη ουσιών και η πέψη στους ζωικούς οργανισμούς 🍽️

Τα ζώα δεν φτιάχνουν μόνα τους την τροφή τους, όπως κάνουν τα φυτά. Πρέπει να τη βρουν, να την πιάσουν και να τη διασπάσουν σε μικρότερα κομμάτια, για να μπορέσουν τα κύτταρά τους να τη χρησιμοποιήσουν. Γι' αυτό κάθε ζώο διαθέτει ειδικά όργανα για την πρόσληψη και ειδικά όργανα για την πέψη της τροφής.

Δύο είδη πέψης: εξωκυτταρική και ενδοκυτταρική

Στα ασπόνδυλα ζώα η τροφή, αφού μπει στο σώμα, οδηγείται σε ειδικά όργανα: στην πεπτική κοιλότητα ή στον πεπτικό σωλήνα. Εκεί η τροφή διασπάται έξω από τα κύτταρα. Αυτή η διάσπαση ονομάζεται εξωκυτταρική πέψη.

Τα μικρότερα μόρια που παράγονται με την εξωκυτταρική πέψη απορροφώνται από τα κύτταρα. Μέσα στα κύτταρα η διάσπαση των ουσιών της τροφής ολοκληρώνεται. Αυτό το δεύτερο στάδιο ονομάζεται ενδοκυτταρική πέψη.

Πρόσληψη ουσιών και πέψη στα ασπόνδυλα

Τα ασπόνδυλα διαθέτουν όργανα όπως η προβοσκίδα ή οι δαγκάνες για να πιάνουν την τροφή τους. Η μέλισσα, για παράδειγμα, έχει προβοσκίδα, ένα μακρύ σωληνωτό στόμα με το οποίο ρουφάει το νέκταρ από τα λουλούδια.

Η ύδρα

Στην είσοδο της πεπτικής κοιλότητας της ύδρας υπάρχουν νημάτια που παγιδεύουν μικρούς οργανισμούς. Στη συνέχεια η τροφή προωθείται στην πεπτική κοιλότητα, όπου γίνεται η εξωκυτταρική πέψη.

Ο γεωσκώληκας

Ο γεωσκώληκας τρώει πεσμένα φύλλα, αλλά μαζί με την τροφή του καταπίνει και χώμα. Το χώμα αυτό αναμειγνύεται με το σάλιο του και, μαζί με τις άχρηστες ουσίες του μεταβολισμού του, αποβάλλεται στο περιβάλλον.

Τα δίθυρα μαλάκια

Τα μύδια και οι αχιβάδες ονομάζονται δίθυρα μαλάκια. Η τροφή τους εισέρχεται μαζί με το νερό. Συγκρατείται από ειδικά όργανα, τα βράγχια, και στη συνέχεια περνά στον πεπτικό σωλήνα.

Το σαλιγκάρι

Το σαλιγκάρι διαθέτει παχιά χείλη και μια οδοντωτή προεξοχή, με την οποία ροκανίζει την τροφή του. Η τροφή προωθείται στον οισοφάγο και στη συνέχεια στο στομάχι. Η πέψη συνεχίζεται στο έντερο, από όπου θα γίνει η απορρόφηση των θρεπτικών συστατικών.

Τα έντομα

Τα έντομα διαθέτουν κεραίες και μάτια, με τη βοήθεια των οποίων εντοπίζουν την τροφή τους. Η πρόσληψη της τροφής γίνεται με τις δαγκάνες, τα σαγόνια ή την προβοσκίδα που διαθέτουν. Μετά τη διάσπαση, οι ουσίες απορροφώνται από το έντερο.

Πρόσληψη ουσιών και πέψη στα σπονδυλωτά

Τα σπονδυλωτά διαθέτουν πεπτικό σωλήνα, ο οποίος αρχίζει από το στόμα και συνεχίζεται με τον φάρυγγα, τον οισοφάγο, το στομάχι και το έντερο.

Η έξοδος όμως δεν είναι ίδια σε όλα:

• Στα ψάρια και στα θηλαστικά τα περιττώματα εξέρχονται από τον πρωκτό, που βρίσκεται στο τέλος του εντέρου.
• Τα αμφίβια, τα ερπετά και τα πτηνά διαθέτουν μία κοινή έξοδο για το πεπτικό, το ουροποιητικό και το αναπαραγωγικό σύστημα, την αμάρα.

Οι προσαρτημένοι αδένες

Στα περισσότερα σπονδυλωτά το πεπτικό σύστημα περιλαμβάνει επίσης τους προσαρτημένους αδένες. Αυτοί είναι:

• οι σιελογόνοι αδένες,
• το πάγκρεας,
• το συκώτι (ήπαρ).

Οι αδένες αυτοί εκκρίνουν ουσίες που βοηθούν στην πέψη των τροφών.

Τα ψάρια

Τα ψάρια εντοπίζουν την τροφή τους με τη βοήθεια της όρασης, της όσφρησης και της αφής. Το πεπτικό τους σύστημα αρχίζει από το στόμα και συνεχίζεται με τον φάρυγγα, τον οισοφάγο, το στομάχι και το έντερο, το οποίο τελειώνει στον πρωκτό. Τα ψάρια δεν έχουν σιελογόνους αδένες.

Ο βάτραχος

Ο βάτραχος έχει στο στόμα του δόντια και μεγάλη διχαλωτή γλώσσα, που τον βοηθάει στη σύλληψη της τροφής. Από το στόμα η τροφή περνάει στον φάρυγγα, στον οισοφάγο, στο στομάχι και στο έντερο. Τα περιττώματα αποβάλλονται από την αμάρα.

Τα φίδια

Σε μερικά φίδια τα σαγόνια συνδέονται χαλαρά, με αποτέλεσμα το στόμα τους να ανοίγει αρκετά ώστε να καταπίνουν ολόκληρο ζώο, π.χ. ποντίκι. Στην επάνω σιαγόνα φέρουν δύο κοίλα δόντια, οι κοιλότητες των οποίων συνδέονται με αδένες που εκκρίνουν δηλητήριο.

Τα πτηνά

Τα πτηνά συλλαμβάνουν την τροφή τους με το ράμφος τους. Δεν έχουν δόντια και η τροφή προωθείται αμάσητη στον φάρυγγα και στον οισοφάγο. Μαζί με την τροφή καταπίνουν και πετραδάκια, που αλέθουν την τροφή. Τα περιττώματα αποβάλλονται από την αμάρα.

Τα θηλαστικά: σαρκοφάγα και φυτοφάγα

Τα θηλαστικά μπορεί να είναι σαρκοφάγα, όπως η γάτα και το λιοντάρι, ή φυτοφάγα, όπως ο λαγός και η αγελάδα.

Τα σαρκοφάγα ζώα έχουν δόντια κατάλληλα για τη σύλληψη και τη μάσηση της λείας τους. Ο πεπτικός τους σωλήνας περιλαμβάνει το στόμα, τον φάρυγγα, τον οισοφάγο, το στομάχι και το έντερο, το οποίο καταλήγει στον πρωκτό.

Στα φυτοφάγα ζώα ο πεπτικός σωλήνας είναι μακρύτερος. Αυτό συμβαίνει επειδή η τροφή τους περιέχει πολλή κυτταρίνη και είναι δύσπεπτη. Ορισμένα φυτοφάγα ονομάζονται μηρυκαστικά, επειδή μηρυκάζουν, δηλαδή αναμασούν την τροφή τους.