Η πρόσληψη ουσιών και η πέψη στους μονοκύτταρους οργανισμούς 🦠
Κάθε οργανισμός χρειάζεται τροφή για να ζήσει. Όμως η τροφή, έτσι όπως προσλαμβάνεται, είναι συνήθως πολύ μεγάλη και σύνθετη για να τη χρησιμοποιήσει το κύτταρο. Πρέπει πρώτα να διασπαστεί σε μικρότερες και απλούστερες ουσίες. Αυτή η διάσπαση της τροφής ονομάζεται πέψη.
Οι μονοκύτταροι οργανισμοί δεν έχουν στόμα, στομάχι ή έντερο. Έχουν μόνο ένα κύτταρο, και μέσα σε αυτό γίνονται όλα.
Η ενδοκυτταρική πέψη 🔬
Οι μονοκύτταροι οργανισμοί, αφού προσλάβουν την τροφή τους, τη διασπούν στο εσωτερικό του μοναδικού τους κυττάρου. Κάνουν δηλαδή ενδοκυτταρική πέψη.
Η λέξη μάς λέει μόνη της τι συμβαίνει:
- ενδο- σημαίνει «μέσα»
- -κυτταρική αναφέρεται στο κύτταρο
Άρα ενδοκυτταρική πέψη σημαίνει «πέψη μέσα στο κύτταρο». Ολόκληρο το «πεπτικό σύστημα» ενός τέτοιου οργανισμού χωράει σε ένα μόνο κύτταρο.
Η τροφή δεν διασπάται έξω από τον μονοκύτταρο οργανισμό και μετά μπαίνει μέσα του. Συμβαίνει το αντίθετο: πρώτα η τροφή μπαίνει στο κύτταρο και μετά διασπάται εκεί μέσα. Αυτό ακριβώς σημαίνει «ενδοκυτταρική».
Η αμοιβάδα: το χαρακτηριστικό παράδειγμα 🥄
Χαρακτηριστικό παράδειγμα μονοκύτταρου οργανισμού που κάνει ενδοκυτταρική πέψη αποτελεί η αμοιβάδα. Η αμοιβάδα τρέφεται με άλλους μονοκύτταρους οργανισμούς, δηλαδή με οργανισμούς ακόμα μικρότερους από αυτήν.
Η αμοιβάδα δεν έχει σταθερό σχήμα. Το σώμα της αλλάζει συνεχώς μορφή, και αυτό ακριβώς είναι το μυστικό του τρόπου με τον οποίο τρώει.
Πώς τρέφεται η αμοιβάδα
Η διαδικασία έχει τέσσερα βήματα:
- Εγκλωβισμός της τροφής. Η αμοιβάδα σχηματίζει ψευδοπόδια, δηλαδή προεκτάσεις του σώματός της που μοιάζουν με «ψεύτικα πόδια». Με αυτά περικυκλώνει την τροφή και την εγκλωβίζει στο εσωτερικό της.
- Διάσπαση. Μέσα στο κύτταρο η τροφή διασπάται και παράγονται διάφορες ουσίες.
- Συγκράτηση των χρήσιμων ουσιών. Όσες από τις ουσίες αυτές είναι χρήσιμες συγκρατούνται από την αμοιβάδα και τις χρησιμοποιεί για να ζήσει και να μεγαλώσει.
- Αποβολή των άχρηστων. Όσες ουσίες είναι άχρηστες αποβάλλονται στο περιβάλλον.
Η λέξη «ψευδοπόδια» σημαίνει κυριολεκτικά «ψεύτικα πόδια». Και όντως δεν είναι κανονικά πόδια: δεν υπάρχουν μόνιμα πάνω στην αμοιβάδα. Σχηματίζονται όποτε τα χρειάζεται και μετά εξαφανίζονται, καθώς το σώμα της αλλάζει σχήμα. Γι' αυτό δύο αμοιβάδες σπάνια μοιάζουν μεταξύ τους.
Τι γίνεται με τις ουσίες μετά την πέψη
| Είδος ουσίας | Τι της συμβαίνει |
|---|---|
| Χρήσιμες ουσίες | Συγκρατούνται από την αμοιβάδα και χρησιμοποιούνται από το κύτταρο |
| Άχρηστες ουσίες | Αποβάλλονται στο περιβάλλον |
Συμπερασματικά 🧠
Στους μονοκύτταρους οργανισμούς όλη η ιστορία της τροφής, από την πρόσληψη μέχρι την αποβολή των υπολειμμάτων, εκτυλίσσεται μέσα σε ένα και μόνο κύτταρο. Το κύτταρο προσλαμβάνει την τροφή, τη διασπά ενδοκυτταρικά, κρατάει ό,τι του χρειάζεται και πετάει έξω ό,τι δεν του χρειάζεται.