Τα Μέρη του Σκελετού 🦴
Ο σκελετός του ανθρώπου δεν είναι μια τυχαία στοίβα οστών: κάθε οστό έχει τη θέση του και μια συγκεκριμένη δουλειά να κάνει. Ο σκελετός χωρίζεται σε δύο μεγάλα τμήματα:
- Σκελετός του κορμού: σκελετός της κεφαλής, σπονδυλική στήλη και θώρακας.
- Σκελετός των άκρων: άνω άκρα και κάτω άκρα.
🏛️ Σκελετός του Κορμού
Σκελετός της Κεφαλής
Ο σκελετός της κεφαλής αποτελείται από δύο ομάδες οστών: το εγκεφαλικό κρανίο και το προσωπικό κρανίο.
Τα οστά του εγκεφαλικού κρανίου συναρθρώνονται μεταξύ τους με τις ραφές και σχηματίζουν την κρανιακή κοιλότητα, μέσα στην οποία προστατεύεται ο εγκέφαλος. Τα κυριότερα οστά του είναι πλατιά και δίνουν το όνομά τους στους λοβούς του εγκεφάλου:
| Οστό | Θέση / ρόλος |
|---|---|
| Μετωπιαίο | Σχηματίζει το μέτωπο |
| Βρεγματικά (2) | Καλύπτουν το κρανίο πάνω και πλάγια |
| Κροταφικά (2) | Κάτω από τα βρεγματικά· έχουν κοιλότητα που προφυλάσσει τα όργανα της ακοής και της ισορροπίας |
| Ινιακό | Καλύπτει πίσω και κάτω την κρανιακή κοιλότητα και σχηματίζει τη βάση του κρανίου |
Στη βάση του ινιακού οστού υπάρχει ένα μεγάλο άνοιγμα, το ινιακό τρήμα, από όπου το στέλεχος του εγκεφάλου προεκτείνεται και συνεχίζεται ως νωτιαίος μυελός.
Το προσωπικό κρανίο περιλαμβάνει τα δύο ζυγωματικά οστά (σχηματίζουν τις προεξοχές των μάγουλων), την κάτω γνάθο, τις δύο άνω γνάθους και τα δύο υπερώια οστά. Η κάτω γνάθος, οι άνω γνάθοι και τα υπερώια σχηματίζουν μαζί τη στοματική κοιλότητα, ενώ το προσωπικό κρανίο διαμορφώνει επίσης τη ρινική κοιλότητα και τις δύο οφθαλμικές κόγχες.
Η κάτω γνάθος είναι το μοναδικό οστό της κεφαλής που κινείται ελεύθερα. Αρθρώνεται με τα δύο κροταφικά οστά σχηματίζοντας την κροταφογναθική διάρθρωση, αυτή είναι που σου επιτρέπει να μιλάς και να μασάς. Όλα τα υπόλοιπα οστά του κρανίου είναι σταθερά ενωμένα μεταξύ τους.
Σπονδυλική Στήλη
Η σπονδυλική στήλη είναι η «κεντρική κολόνα» του σκελετού· πάνω της στηρίζονται, άμεσα ή έμμεσα, όλα τα υπόλοιπα τμήματά του. Αποτελείται από πολλά βραχέα οστά, τους σπονδύλους, τοποθετημένους τον έναν πάνω στον άλλο με την παρεμβολή ενός χόνδρινου μεσοσπονδύλιου δίσκου. Ο δίσκος αυτός έχει αρκετή ελαστικότητα, απορροφά τα τραντάγματα και προσδίνει ευκαμψία στη στήλη.
Οι μεσοσπονδύλιοι δίσκοι χάνουν με την ηλικία την ελαστικότητά τους και μπορεί να ολισθήσουν προς τα πίσω. Τότε πιέζονται ο νωτιαίος μυελός ή τα νωτιαία νεύρα — η πάθηση αυτή ονομάζεται κήλη του μεσοσπονδύλιου δίσκου.
Οι σπόνδυλοι κατατάσσονται σε ομάδες:
| Ομάδα | Πλήθος | Χαρακτηριστικά |
|---|---|---|
| Αυχενικοί | 7 | Ο πρώτος (άτλας) αρθρώνεται με το ινιακό οστό· μαζί με τον δεύτερο (άξονας) επιτρέπουν στην κεφαλή κινήσεις κάμψης, έκτασης και στροφής |
| Θωρακικοί | 12 | Αρθρώνονται με τις πλευρές |
| Οσφυϊκοί | 5 | Σχετικά μεγαλύτεροι, γιατί υποβαστάζουν μεγαλύτερο βάρος |
| Ιερό οστό | — | Ένα ισχυρό οστό που προκύπτει από τη συνοστέωση 5 ιερών σπονδύλων |
| Κόκκυγας | — | Το υπολειμματικό όργανο της ουράς |
Από τα πλάγια, η σπονδυλική στήλη δεν είναι ευθεία: παρουσιάζει τέσσερα κυρτώματα, δύο μπροστά και δύο πίσω. Αυτά αυξάνουν την ευλυγισία της στήλης και την αντοχή της σε μεγάλα βάρη — λειτουργούν κάπως σαν ελατήριο.
Θώρακας
Ο θώρακας σχηματίζεται από τις πλευρές, οι οποίες αρθρώνονται πίσω με τους θωρακικούς σπονδύλους και ενώνονται μπροστά, άμεσα ή έμμεσα, με το στέρνο. Έτσι δημιουργείται η θωρακική κοιλότητα, μέσα στην οποία προστατεύονται οι πνεύμονες, η καρδιά και τα μεγάλα αγγεία.
👋 Σκελετός των Άκρων
Άνω Άκρα
Ο σκελετός κάθε άνω άκρου περιλαμβάνει τέσσερα τμήματα:
- Ωμική ζώνη: την κλείδα και την ωμοπλάτη. Η ωμοπλάτη είναι ένα πλατύ οστό που συγκρατείται μόνο με μυς — όχι με άκαμπτες αρθρώσεις — κάτι που επιτρέπει ακόμη μεγαλύτερη ευχέρεια κινήσεων στο άνω άκρο.
- Βραχίονας: το βραχιόνιο οστό, που αρθρώνεται με την ωμοπλάτη σχηματίζοντας την άρθρωση του ώμου.
- Πήχης: τα δύο οστά κερκίδα και ωλένη. Το κάτω άκρο του βραχιονίου αρθρώνεται με αυτά στην άρθρωση του αγκώνα.
- Χέρι: τα 8 βραχέα οστά του καρπού, τα 5 οστά του μετακαρπίου και οι φάλαγγες των δακτύλων.
Το χέρι αποτελείται συνολικά από 27 οστά και εξυπηρετείται από πάνω από 30 μυς. Χάρη στον αντίχειρα, που είναι αντιτακτός — δηλαδή μπορεί να έρχεται απέναντι από τα άλλα δάχτυλα — το χέρι λειτουργεί ως ένα εξαιρετικό συλληπτήριο όργανο, ικανό για ακριβείς και σύνθετες κινήσεις.
Κάτω Άκρα
Ο σκελετός κάθε κάτω άκρου περιλαμβάνει επίσης τέσσερα τμήματα:
- Πυελική ζώνη: τα δύο ανώνυμα οστά, που συνδέονται μπροστά στην ηβική σύμφυση και πίσω με το ιερό οστό, σχηματίζοντας τη λεκάνη. Κάθε ανώνυμο οστό έχει μια κοιλότητα μέσα στην οποία αρθρώνεται η σφαιρική κεφαλή του μηριαίου οστού, στην άρθρωση του ισχίου.
- Μηρός: το μηριαίο οστό, το μακρύτερο οστό του σώματος. Το κάτω άκρο του αρθρώνεται με την κνήμη στην άρθρωση του γόνατου, στην οποία συμμετέχει και ένα βραχύ οστό, η επιγονατίδα.
- Κνήμη: τα δύο μακρά οστά κνήμη και περόνη, που αρθρώνονται με τον αστράγαλο.
- Πόδι: τα 7 οστά του ταρσού, τα 5 οστά του μεταταρσίου και οι φάλαγγες των δακτύλων. Τα κυριότερα οστά του ταρσού είναι ο αστράγαλος, που αρθρώνεται με την κνήμη και την περόνη, και η πτέρνα, που υποβαστάζει όλο το βάρος του σώματος και εξυπηρετεί την όρθια στάση και το βάδισμα.
Τα οστά του ποδιού συνδέονται μεταξύ τους με αρθρώσεις κατά τέτοιο τρόπο, ώστε να σχηματίζουν την ποδική καμάρα, που επιτρέπει τη στήριξη και την άνετη βάδιση.
Όταν η ποδική καμάρα είναι μικρότερη της κανονικής ή λείπει τελείως, έχουμε πλατυποδία, μια κατάσταση που δημιουργεί δυσκολίες και κούραση στη βάδιση.