Αρθρώσεις 🦴
Τα οστά του σκελετού δεν στέκονται μόνα τους: συνδέονται μεταξύ τους σε σημεία που ονομάζονται αρθρώσεις. Μια άρθρωση είναι η σύνδεση δύο ή περισσότερων οστών με τη συμμετοχή ενός μαλακότερου ιστού. Το είδος αυτού του ιστού, καθώς και ο τρόπος με τον οποίο παρεμβάλλεται ανάμεσα στα οστά, καθορίζουν πόσο ελεύθερα μπορούν να κινηθούν τα οστά που συνδέει.
Αν όλες οι αρθρώσεις του σώματος επέτρεπαν μεγάλη κίνηση, το κρανίο δεν θα προστάτευε σταθερά τον εγκέφαλο. Το σώμα «επιλέγει» τον τύπο άρθρωσης ανάλογα με τη λειτουργία: σταθερότητα εκεί που χρειάζεται προστασία, ευκινησία εκεί που χρειάζεται κίνηση.
Είδη Αρθρώσεων
Ανάλογα με το είδος του μαλακού ιστού που παρεμβάλλεται και τον τρόπο συμμετοχής του, οι αρθρώσεις διακρίνονται σε δύο βασικές κατηγορίες.
Συνάρθρωση
Στη συνάρθρωση ο μαλακότερος ιστός παρεμβάλλεται ανάμεσα στα δύο οστά και δεν επιτρέπει σχεδόν καμία κινητικότητα. Τα οστά είναι, ουσιαστικά, σταθερά ενωμένα μεταξύ τους.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα συναρθρώσεων είναι η σύνδεση των οστών του κρανίου.
Διάρθρωση
Στη διάρθρωση ο μαλακότερος ιστός περιβάλλει τα οστά στην περιοχή της άρθρωσης, με τέτοιο τρόπο ώστε να επιτρέπει σχετικά μεγάλη κινητικότητα. Οι διαρθρώσεις είναι οι αρθρώσεις που επιτρέπουν στο σώμα μας να κινείται ελεύθερα — όπως στον ώμο, στον αγκώνα, στο γόνατο.
Οι κινήσεις που επιτρέπει η διάρθρωση είναι:
- Κάμψη
- Έκταση
- Προσαγωγή
- Απαγωγή
- Στροφή
Η διαφορά δεν είναι απλώς «λίγη ή πολλή κίνηση» αλλά πώς συμμετέχει ο μαλακός ιστός: στη συνάρθρωση παρεμβάλλεται ανάμεσα στα οστά (σαν κόλλα), ενώ στη διάρθρωση περιβάλλει τα οστά (σαν θήκη) και έτσι αφήνει χώρο για κίνηση.
Δομή της Διάρθρωσης
Επειδή η διάρθρωση είναι η πιο σύνθετη και η πιο κινητική άρθρωση, έχει συγκεκριμένη δομή που αποτελείται από κύρια και επικουρικά μέρη.
Κύρια Μέρη
| Μέρος | Περιγραφή |
|---|---|
| Αρθρικές επιφάνειες | Οι επιφάνειες των οστών που έρχονται σε επαφή· είναι λείες και εφαρμόζουν η μία στην άλλη |
| Αρθρικός θύλακος | Συνδετικός ιστός που περιβάλλει τα οστά κοντά στις αρθρικές επιφάνειες |
| Αρθρική κοιλότητα | Ο κλειστός χώρος ανάμεσα στις αρθρικές επιφάνειες και στον αρθρικό θύλακο |
Οι αρθρικές επιφάνειες δεν περιβάλλονται από περιόστεο, όπως το υπόλοιπο οστό, αλλά από στρώμα χόνδρου, τον αρθρικό χόνδρο. Σε μεγάλες κυρίως ηλικίες εμφανίζονται διαταραχές του αρθρικού χόνδρου, που προκαλούν πόνους και δυσκολία κινήσεων στις αρθρώσεις· αυτές χαρακτηρίζονται ως αρθροπάθειες.
Ο αρθρικός θύλακος αποτελείται από συνδετικό ιστό και περιβάλλει τα οστά κοντά στις αρθρικές επιφάνειες, κλείνοντας την άρθρωση σαν θήκη.
Η αρθρική κοιλότητα είναι ο κλειστός χώρος ανάμεσα στις αρθρικές επιφάνειες και τον αρθρικό θύλακο. Περιέχει αρθρικό υγρό, το οποίο διευκολύνει την ολίσθηση των αρθρικών επιφανειών κατά την κίνηση.
Χωρίς το αρθρικό υγρό, δύο οστά που τρίβονται συνεχώς μεταξύ τους — όπως στο γόνατο σε κάθε βήμα — θα φθείρονταν πολύ γρήγορα. Το υγρό αυτό μειώνει την τριβή σχεδόν όσο θα το έκανε το καλύτερο μηχανικό λιπαντικό.
Επικουρικά Μέρη
Εκτός από τα κύρια μέρη, μια διάρθρωση μπορεί να έχει και επικουρικά μέρη, που ενισχύουν τη λειτουργία της:
| Επικουρικό μέρος | Τι είναι | Ρόλος |
|---|---|---|
| Σύνδεσμοι | Ταινίες από παχύ συνδετικό ιστό | Συγκρατούν τα αρθρούμενα οστά μεταξύ τους και καθορίζουν την κατεύθυνση των κινήσεων |
| Επιχείλιοι χόνδροι | Δακτύλιοι από χόνδρινο ιστό | Περιβάλλουν τα άκρα της αρθρικής επιφάνειας και αυξάνουν το μέγεθός της |
| Διάρθριοι χόνδροι (μηνίσκοι) | Πλάκες χόνδρινου ιστού | Βρίσκονται σε ορισμένες αρθρικές κοιλότητες όπου οι αρθρικές επιφάνειες δεν εναρμονίζονται καλά μεταξύ τους |
Οι διάρθριοι χόνδροι, γνωστοί και ως μηνίσκοι, εμφανίζονται ιδιαίτερα όταν οι αρθρικές επιφάνειες δεν εναρμονίζονται μεταξύ τους — όπως συμβαίνει στην άρθρωση του γόνατου.
Οι επιχείλιοι χόνδροι μεγαλώνουν μια αρθρική επιφάνεια που υπάρχει ήδη, ενώ οι διάρθριοι χόνδροι (μηνίσκοι) «διορθώνουν» το πρόβλημα που δύο επιφάνειες δεν ταιριάζουν μεταξύ τους. Δεν κάνουν το ίδιο πράγμα, παρόλο που και οι δύο είναι χόνδρινοι.