Το Λεμφικό Σύστημα 🧬
Το λεμφικό σύστημα αποτελείται από τα λεμφαγγεία, τη λέμφο και τους λεμφαδένες. Σε αυτό ανήκουν επίσης ο σπλήνας και ο θύμος αδένας.
Οι λεμφαδένες είναι δομές φτιαγμένες από μια εξειδικευμένη μορφή συνδετικού ιστού, τον λεμφικό ιστό, και περιέχουν πολλά λεμφοκύτταρα και μακροφάγα.
Γιατί είναι σημαντικό το λεμφικό σύστημα
Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό, γιατί:
- Παραλαμβάνει το πλεόνασμα του μεσοκυττάριου υγρού και το επαναφέρει στο καρδιαγγειακό σύστημα.
- Μεταφέρει τις λιπαρές ουσίες από το λεπτό έντερο στο αίμα.
- Συμβάλλει στην άμυνα του οργανισμού, καταστρέφοντας παθογόνους μικροοργανισμούς και καρκινικά κύτταρα.
Το κυκλοφορικό σύστημα έχει δύο σκέλη: ένα φυγόκεντρο (τις αρτηρίες, που απομακρύνονται από την καρδιά) και ένα κεντρομόλο (τις φλέβες, που επιστρέφουν σε αυτήν). Το λεμφικό σύστημα, αντίθετα, έχει μόνο κεντρομόλο σκέλος: τα λεμφαγγεία οδηγούν πάντα τη λέμφο από τους ιστούς προς την καρδιά, ποτέ αντίστροφα.
Πώς σχηματίζεται η λέμφος
Καθώς το αίμα κυκλοφορεί στα τριχοειδή αγγεία, τα θρεπτικά συστατικά και το οξυγόνο περνούν στον μεσοκυττάριο χώρο μαζί με μια ποσότητα πλάσματος. Αυτό το υγρό ονομάζεται υγρό των ιστών. Στην ουσία είναι το ίδιο υγρό με τη λέμφο — απλώς μετονομάζεται σε λέμφο τη στιγμή που εγκαταλείπει τους μεσοκυττάριους χώρους και εισέρχεται στα λεμφαγγεία.
Η λέμφος έχει ουσιαστικά την ίδια χημική σύσταση με το πλάσμα του αίματος. Η μόνη σημαντική διαφορά είναι η μικρότερη περιεκτικότητά της σε πρωτεΐνες, αφού οι περισσότερες πρωτεΐνες του πλάσματος είναι πολύ μεγάλες για να διαπεράσουν τα τοιχώματα των τριχοειδών. Με τη λέμφο απομακρύνονται από τους ιστούς άχρηστες ουσίες, οι οποίες τελικά διοχετεύονται στο αίμα.
Μην μπερδεύεις πλάσμα, υγρό των ιστών και λέμφο: είναι τρία στάδια του ίδιου υγρού. Το πλάσμα κυκλοφορεί μέσα στα αγγεία του αίματος. Όταν περάσει στους ιστούς γίνεται υγρό των ιστών. Όταν αυτό εισέλθει σε λεμφαγγείο, ονομάζεται λέμφος. Η ποσότητα πρωτεϊνών μειώνεται σε κάθε στάδιο: το πλάσμα έχει τις περισσότερες, ακολουθεί η λέμφος, και το υγρό των ιστών έχει τις λιγότερες.
Λεμφαγγεία
Τα λεμφαγγεία έχουν πολύ μεγάλη εξάπλωση στον οργανισμό, ώστε κάθε σημείο του σώματος να διαθέτει πλήθος τριχοειδών λεμφαγγείων. Αυτά τα τριχοειδή αποτελούν την αρχή του λεμφικού συστήματος: είναι μεμονωμένα ή σχηματίζουν δίκτυα και βρίσκονται στους μεσοκυττάριους χώρους.
Τα λεμφικά τριχοειδή είναι ευρύτερα από τα τριχοειδή του αίματος και έχουν ειδική δομή που επιτρέπει στο μεσοκυττάριο υγρό να εισέρχεται στο εσωτερικό τους, χωρίς όμως να μπορεί να βγει ξανά προς τα έξω.
Πολλά λεμφικά τριχοειδή συνενώνονται και σχηματίζουν τα κυρίως λεμφαγγεία, τα οποία διέρχονται από τους λεμφαδένες και καταλήγουν στα δύο μεγάλα λεμφικά στελέχη: τον μείζονα και τον ελάσσονα θωρακικό πόρο. Αυτά τα στελέχη διοχετεύουν τη λέμφο στο κυκλοφορικό σύστημα, μέσω φλεβών που βρίσκονται στη βάση του τραχήλου.
Καθώς η λέμφος περνά από τους λεμφαδένες, απαλλάσσεται από μικρόβια και τοξικές ουσίες και εμπλουτίζεται με λεμφοκύτταρα και αντισώματα.
Λεμφαγγεία και φλέβες: ομοιότητες και διαφορές
Τα μεγάλα λεμφικά αγγεία μοιάζουν δομικά με τις φλέβες, έχουν όμως κάποιες διαφορές:
| Χαρακτηριστικό | Μεγάλα λεμφικά αγγεία | Φλέβες |
|---|---|---|
| Τοιχώματα | Λεπτότερα | Παχύτερα |
| Βαλβίδες | Περισσότερες | Λιγότερες |
| Διέρχονται από λεμφαδένες | Ναι, κατά διαστήματα | Όχι |
Λεμφαδένες
Οι λεμφαδένες βρίσκονται κατά μήκος των λεμφαγγείων — στον αυχένα, στις μασχάλες, στις βουβωνικές περιοχές και αλλού — είτε μεμονωμένοι είτε σε ομάδες. Είναι μικρές ωοειδείς μάζες λεμφικού ιστού, στο εσωτερικό των οποίων υπάρχουν συγκεντρωμένα λεμφοκύτταρα (Τ και Β) και μακροφάγα.
Καθώς η λέμφος περνά από τους λεμφαδένες, διηθείται: μικρόβια και ξένες ουσίες παγιδεύονται από τα μακροφάγα, τα Τ-λεμφοκύτταρα, ή εξουδετερώνονται από τα αντισώματα που παράγουν τα Β-λεμφοκύτταρα. Έτσι, οι λεμφαδένες λειτουργούν σαν σταθμοί φιλτραρίσματος πριν η λέμφος διοχετευτεί στο αίμα.
Όταν ο οργανισμός μάχεται μια λοίμωξη, οι λεμφαδένες που φιλτράρουν την περιοχή γεμίζουν με περισσότερα λεμφοκύτταρα και μακροφάγα σε δράση, γι' αυτό μεγαλώνουν και γίνονται αισθητοί στην αφή.
Λεμφοκυτογόνα όργανα
Οι αμυγδαλές, η σπλήνα και ο θύμος αδένας ονομάζονται λεμφοκυτογόνα όργανα, διότι σε αυτά διαφοροποιούνται τα λεμφοκύτταρα που παράγονται στον ερυθρό μυελό των οστών.
Αμυγδαλές
Οι αμυγδαλές είναι μεγάλοι λεμφαδένες που βρίσκονται στη βάση της στοματικής κοιλότητας και του φάρυγγα. Λόγω της θέσης τους, προστατεύουν τον οργανισμό από ξένες ουσίες και μικροοργανισμούς που περνούν μέσα από το αναπνευστικό και το πεπτικό σύστημα.
Σπλήνας
Ο σπλήνας βρίσκεται στο άνω αριστερό μέρος της κοιλιακής κοιλότητας, ανάμεσα στο στομάχι και το διάφραγμα, και έχει ωοειδές σχήμα. Συμμετέχει στον ανοσοποιητικό μηχανισμό μέσω της διαφοροποίησης λεμφοκυττάρων, τα οποία παράγουν αντισώματα. Καθώς το αίμα περνά από τον σπλήνα, απαλλάσσεται από βακτήρια, γερασμένα ερυθροκύτταρα και αιμοπετάλια. Στους ενήλικες, ο σπλήνας λειτουργεί επιπλέον ως αποθήκη αίματος.
Θύμος αδένας
Ο θύμος βρίσκεται πίσω από το στέρνο, κατά μήκος της τραχείας, στο άνω μέρος της θωρακικής κοιλότητας. Είναι μεγαλύτερος στα παιδιά, μικραίνει στους ενήλικες και τελικά εξαφανίζεται. Εκκρίνει την ορμόνη θυμοσίνη, η οποία συμβάλλει στην ωρίμανση των Τ-λεμφοκυττάρων και πιθανόν έχει και άλλες λειτουργίες σχετικές με την ανοσία.
Σε αντίθεση με τα περισσότερα όργανα, ο θύμος αδένας είναι μεγαλύτερος στην παιδική ηλικία —όταν το ανοσοποιητικό σύστημα «εκπαιδεύεται» εντατικά— και σταδιακά μικραίνει στους ενήλικες, ώσπου τελικά εξαφανίζεται.
Οίδημα
Η υπερβολική συσσώρευση μεσοκυττάριου υγρού (υγρού των ιστών) σε μια περιοχή του οργανισμού ονομάζεται οίδημα. Μπορεί να οφείλεται σε:
- Απόφραξη ενός λεμφαγγείου, συνήθως λόγω μόλυνσης, που εμποδίζει τη λέμφο να παροχετευτεί κανονικά.
- Υπερβολική παραγωγή λέμφου.
- Αυξημένη διαπερατότητα των τοιχωμάτων των τριχοειδών αγγείων, ή αυξημένη πίεση του αίματος στα τριχοειδή.
Είναι λάθος να συνδέουμε το οίδημα μόνο με «φραγμένα» λεμφαγγεία. Μπορεί εξίσου να προκληθεί από παράγοντες που αυξάνουν την ποσότητα υγρού που βγαίνει από τα τριχοειδή προς τους ιστούς (αυξημένη διαπερατότητα, αυξημένη πίεση) — δηλαδή το πρόβλημα μπορεί να ξεκινά από το κυκλοφορικό, όχι μόνο από το λεμφικό σύστημα.