Αιμοφόρα Αγγεία 🩸

Το κυκλοφορικό σύστημα περιλαμβάνει τρία είδη αιμοφόρων αγγείων, καθένα με ξεχωριστό ρόλο:

Τα τριχοειδή παρεμβάλλονται πάντα ανάμεσα σε αρτηρίες και φλέβες — το αίμα περνά διαδοχικά από τις αρτηρίες στα τριχοειδή και από εκεί στις φλέβες.

Αρτηρίες 🛣️

Οι αρτηρίες, σε σύγκριση με τις φλέβες, έχουν:

• Παχύτερα τοιχώματα
• Μικρότερη εσωτερική διάμετρο
• Περισσότερο μυϊκό ιστό

Το αίμα διοχετεύεται στις αρτηρίες με κάθε συστολή των κοιλιών της καρδιάς. Κάθε φορά που μια ποσότητα αίματος μπαίνει στις αρτηρίες, τα τοιχώματά τους διευρύνονται από την πίεση του εισερχόμενου αίματος — αυτή η διεύρυνση ονομάζεται σφυγμός. Επειδή κάθε παλμός της καρδιάς προκαλεί έναν σφυγμό, οι σφυγμοί των αρτηριών έχουν ακριβώς τον ίδιο ρυθμό με τους παλμούς της καρδιάς. Ο σφυγμός ανιχνεύεται στον καρπό του χεριού, καθώς και σε άλλα σημεία του σώματος.

Το αίμα προωθείται μέσα στις αρτηρίες και με τις συσπάσεις των τοιχωμάτων τους, χάρη στον μυϊκό ιστό που περιέχουν. Επειδή κινείται με μεγαλύτερη ταχύτητα, το αίμα στις αρτηρίες έχει μεγαλύτερη πίεση από ό,τι στις φλέβες.

Οι αρτηρίδια είναι διακλαδώσεις των αρτηριών, μόλις ορατές με γυμνό μάτι.

Οι δύο μεγαλύτερες αρτηρίες

• Πνευμονική αρτηρία: μεταφέρει αίμα από τη δεξιά κοιλία προς τους πνεύμονες.
• Αορτή: μεταφέρει αίμα από την αριστερή κοιλία προς όλο το σώμα.

Όλες οι υπόλοιπες αρτηρίες του σώματος είναι διακλαδώσεις αυτών των δύο.

Φλέβες 🛤️

Οι φλέβες είναι περισσότερες από τις αρτηρίες και δεν εμφανίζουν σφυγμό. Στο εσωτερικό τους έχουν βαλβίδες, δηλαδή μικρές «πόρτες» που ανοίγουν προς μία μόνο κατεύθυνση και επιβάλλουν μονόδρομη πορεία στο αίμα, ώστε αυτό να οδεύει αναγκαστικά προς την καρδιά.

Τα φλεβίδια είναι μικρές φλέβες που ενώνονται σε μεγαλύτερα στελέχη, τις φλέβες, και επαναφέρουν έτσι το αίμα στην καρδιά.

Ανά πάσα στιγμή, περισσότερο από τα 2/3 της συνολικής ποσότητας αίματος βρίσκεται στις φλέβες και στα φλεβίδια. Γι' αυτό οι φλέβες λειτουργούν σαν δεξαμενές αίματος του οργανισμού.

Τριχοειδή 🕸️

Τα τριχοειδή είναι τα πολυπληθέστερα και λεπτότερα αιμοφόρα αγγεία. Η εσωτερική τους διάμετρος είναι περίπου όση κι ένα ερυθρό αιμοσφαίριο (7 μm) — δηλαδή μόνο ένα ερυθροκύτταρο χωράει να περάσει κάθε φορά μέσα από ένα τριχοειδές.

Το τοίχωμά τους αποτελείται από ένα μονόστιβο στρώμα επιθηλιακών κυττάρων, το ενδοθήλιο. Χάρη σε αυτό το λεπτό τοίχωμα, τα τριχοειδή έχουν κρίσιμο ρόλο για όλο τον οργανισμό:

• Μέσω αυτών γίνεται η ανταλλαγή ουσιών ανάμεσα στο αίμα και τους ιστούς.
• Επιτρέπουν, με παθητική διάχυση, την ανταλλαγή οξυγόνου και διοξειδίου του άνθρακα.
• Τα τοιχώματά τους επιτρέπουν στα λευκοκύτταρα να τα διαπερνούν και να φτάνουν εκεί όπου χρειάζεται η παρουσία τους για την άμυνα του οργανισμού.

Πώς λειτουργεί η ανταλλαγή ουσιών σε ένα δίκτυο τριχοειδών

Τα κύτταρα των ιστών περιβάλλονται από το μεσοκυττάριο υγρό (υγρό των ιστών), από το οποίο παίρνουν θρεπτικά συστατικά και στο οποίο αφήνουν άχρηστες ουσίες.

• Στο αρτηριακό άκρο του τριχοειδούς, η πίεση του αίματος είναι σχετικά υψηλή σε σχέση με το μεσοκυττάριο υγρό. Έτσι, μικρά μόρια του πλάσματος περνούν από το αίμα προς τους ιστούς.
• Τα ερυθροκύτταρα και τα μεγάλα μόρια, όπως οι πρωτεΐνες, παραμένουν μέσα στο τριχοειδές.
• Στο φλεβικό άκρο, η απώλεια μορίων έχει μειώσει την πίεση του αίματος. Επειδή τώρα η πίεση είναι χαμηλότερη από αυτή του μεσοκυττάριου υγρού, μια ποσότητα υγρού μαζί με άχρηστα συστατικά επαναρροφάται από το τριχοειδές.

Αρτηριακή πίεση ⚖️

Ο όρος «πίεση του αίματος» εκφράζει την πίεση που ασκεί το αίμα στο τοίχωμα ενός αιμοφόρου αγγείου. Συνήθως αναφερόμαστε στην πίεση στα τοιχώματα των αρτηριών.

Η πίεση που ασκεί το αίμα στα τοιχώματα των αγγείων μειώνεται σταδιακά καθώς το αίμα κινείται από τις αρτηρίες προς τα αρτηρίδια και τα τριχοειδή, και ελαχιστοποιείται στην περιοχή των φλεβών. Η πτώση αυτή οφείλεται στην τριβή ανάμεσα στο αίμα και τα τοιχώματα των αγγείων.

Η ίδια η πίεση του αίματος είναι υπεύθυνη για την ταχύτητα ροής του αρτηριακού αίματος. Η ταχύτητα αυτή γίνεται ελάχιστη ακριβώς στην περιοχή των τριχοειδών — κάτι που διευκολύνει την ανταλλαγή ουσιών ανάμεσα στα τριχοειδή και τα κύτταρα των ιστών, αφού το αίμα «καθυστερεί» εκεί περισσότερο.

Στη συνέχεια, επειδή η πίεση στις φλέβες είναι ελάχιστη, η κίνηση του φλεβικού αίματος προς την καρδιά υποβοηθείται κυρίως από τη συστολή των σκελετικών μυών, οι οποίοι συμπιέζουν τις φλέβες γύρω τους καθώς κινούμαστε.