Πέψη και Απορρόφηση των Θρεπτικών Ουσιών 🍽️

Κάθε τροφή που τρώμε περιέχει μεγάλα, σύνθετα μόρια. Το πεπτικό σύστημα τα διασπά σε μικρότερα, απλά μόρια, ώστε το σώμα να μπορεί να τα απορροφήσει και να τα χρησιμοποιήσει. Κάθε κατηγορία θρεπτικής ουσίας —υδατάνθρακες, πρωτεΐνες, λίπη, βιταμίνες, ανόργανες ουσίες— ακολουθεί τη δική της πορεία πέψης.

🍞 Υδατάνθρακες

Η κύρια πηγή υδατανθράκων για τον άνθρωπο είναι:

Η πέψη του αμύλου ακολουθεί δύο στάδια:

1. Στόμα: αρχίζει με το ένζυμο πτυαλίνη, που περιέχεται στο σάλιο.
2. Λεπτό έντερο: συνεχίζεται στο ανώτερο τμήμα του λεπτού εντέρου με την παγκρεατική αμυλάση.

Το τελικό προϊόν της πέψης των υδατανθράκων είναι οι μονοσακχαρίτες. Αυτοί απορροφώνται από τα επιθηλιακά κύτταρα του λεπτού εντέρου και περνούν κατευθείαν στο αίμα.

🥩 Πρωτεΐνες

Οι πρωτεΐνες βρίσκονται κυρίως σε τροφές ζωικής προέλευσης, αλλά και σε φυτικές τροφές όπως τα όσπρια. Η πέψη τους γίνεται σε τρία στάδια:

1. Στομάχι: η πεψίνη διασπά τις πρωτεΐνες σε μικρότερα πολυπεπτίδια.
2. Λεπτό έντερο: παγκρεατικά ένζυμα —θρυψίνη, χυμοθρυψίνη, καρβοξυπεπτιδάσες και αμινοπεπτιδάσες— συνεχίζουν την πέψη, παράγοντας διπεπτίδια και λίγα αμινοξέα.
3. Επιθηλιακά κύτταρα: το τελευταίο στάδιο γίνεται μέσα στα ίδια τα επιθηλιακά κύτταρα του βλεννογόνου του λεπτού εντέρου, με τη βοήθεια των πεπτιδασών. Εκεί προκύπτουν τα τελικά αμινοξέα.

Τα αμινοξέα απορροφώνται από τα επιθηλιακά κύτταρα του λεπτού εντέρου και διοχετεύονται στην κυκλοφορία του αίματος.

🧈 Λίπη

Τα λίπη βρίσκονται τόσο σε ζωικές όσο και σε φυτικές τροφές και περιλαμβάνουν ουδέτερα λίπη (τριγλυκερίδια), φωσφολιπίδια και χοληστερόλη.

Η πέψη τους γίνεται κυρίως στο λεπτό έντερο:

1. Τα χολικά άλατα προκαλούν γαλακτωματοποίηση των λιπών — τα σπάνε σε πολύ μικρότερα σωματίδια, ώστε τα ένζυμα (που δεν είναι λιποδιαλυτά) να έχουν μεγαλύτερη επιφάνεια για να δράσουν.
2. Η παγκρεατική λιπάση διασπά τα ουδέτερα λίπη σε μονογλυκερίδια, λιπαρά οξέα και γλυκερόλη.
3. Τα λιπαρά οξέα και τα μονογλυκερίδια διαχέονται παθητικά μέσα από την κυτταρική μεμβράνη των επιθηλιακών κυττάρων.
4. Μέσα στα επιθηλιακά κύτταρα, τα τριγλυκερίδια επανασυντίθενται από μονογλυκερίδια και λιπαρά οξέα και συγκεντρώνονται σε σφαιρίδια που ονομάζονται χυλομικρά.

Τα χυλομικρά απομακρύνονται με τη λέμφο και καταλήγουν κυρίως στο μυϊκό ή στο λιπώδη ιστό.

💊 Βιταμίνες

Οι βιταμίνες βρίσκονται σε μικρές ποσότητες στις τροφές και δεν μπορούν να παραχθούν από τα κύτταρα του σώματος. Δρουν κυρίως ως συνένζυμα, συμμετέχοντας σε πολλές μεταβολικές λειτουργίες. Η έλλειψή τους προκαλεί συγκεκριμένες διαταραχές — για παράδειγμα, η έλλειψη βιταμίνης Β1 δυσκολεύει την πρόσληψη γλυκόζης από τα νευρικά κύτταρα, η βιταμίνη Κ είναι απαραίτητη για την πήξη του αίματος, και η βιταμίνη D αυξάνει την απορρόφηση ασβεστίου.

Οι βιταμίνες χωρίζονται σε δύο κατηγορίες ανάλογα με τον τρόπο απορρόφησής τους:

Βιταμίνες και πηγές τους

🧪 Ανόργανες Ουσίες

Οι ανόργανες ουσίες δεν παρέχουν ενέργεια, όμως παίζουν σημαντικό ρόλο σε πολλές λειτουργίες του κυττάρου. Αποτελούν συστατικά του πλάσματος του αίματος, της αιμοσφαιρίνης και των οστών.

• Σε μεγάλες ποσότητες: ιόντα ασβεστίου, καλίου, νατρίου και χλωρίου.
• Σε ελάχιστες ποσότητες (ιχνοστοιχεία): χαλκός, κοβάλτιο, φθόριο, ψευδάργυρος.

🧁 Πρόσθετα Τροφίμων

Τα πρόσθετα χρησιμοποιούνται κυρίως στα συσκευασμένα τρόφιμα. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση κάθε επιτρεπόμενο πρόσθετο χαρακτηρίζεται με το γράμμα Ε και έναν αριθμό. Χωρίς τα πρόσθετα, πολλά τρόφιμα θα αλλοιώνονταν γρήγορα και δεν θα μπορούσαν να μεταφερθούν σε μακρινές αποστάσεις.