Κύτταρα και Ιστοί 🧬

Ο ανθρώπινος οργανισμός αποτελείται από τρισεκατομμύρια κύτταρα. Αυτά τα κύτταρα παρουσιάζουν μεγάλη ποικιλομορφία ως προς το μέγεθος, το σχήμα και το χρώμα τους. Παρ' όλα αυτά, όλα προέρχονται από ένα και μόνο αρχικό κύτταρο, το ζυγωτό.

Με αλλεπάλληλες μιτωτικές διαιρέσεις, τα κύτταρα που προκύπτουν από το ζυγωτό αποκτούν διαφορετικά μορφολογικά και λειτουργικά χαρακτηριστικά. Η διαδικασία αυτή ονομάζεται διαφοροποίηση και επιτρέπει σε κάθε κύτταρο να επιτελεί αποτελεσματικά μια συγκεκριμένη, εξειδικευμένη λειτουργία.

Κύτταρα που είναι μορφολογικά όμοια και συμμετέχουν στην ίδια λειτουργία συγκροτούν έναν ιστό. Στον άνθρωπο διακρίνουμε τέσσερα είδη ιστών:

1. Επιθηλιακός ιστός
2. Ερειστικός ιστός
3. Μυϊκός ιστός
4. Νευρικός ιστός

Επιθηλιακός ιστός

Ο επιθηλιακός ιστός αποτελείται από κύτταρα στενά συνδεδεμένα μεταξύ τους, τα οποία σχηματίζουν επιφάνειες. Αυτές οι επιφάνειες καλύπτουν εξωτερικά το σώμα ή επενδύουν εσωτερικά διάφορες κοιλότητες.

Τα επιθηλιακά κύτταρα έχουν ποικίλη μορφολογία ανάλογα με τη θέση τους. Για παράδειγμα, τα κύτταρα που σχηματίζουν το τοίχωμα των τριχοειδών αγγείων ή των πνευμονικών κυψελίδων είναι πεπλατυσμένα, γεγονός που διευκολύνει τη διάχυση ουσιών μέσα από αυτά.

Λειτουργίες

Ο ρόλος του επιθηλιακού ιστού είναι κυρίως προστατευτικός, αλλά δεν περιορίζεται εκεί:

• Προστασία του σώματος από εξωτερικούς παράγοντες.
• Απομάκρυνση βλέννας και σκόνης.
• Διάχυση και απορρόφηση ουσιών.
• Παραγωγή και έκκριση προϊόντων.

Κροσσωτός επιθηλιακός ιστός

Πολλά επιθηλιακά κύτταρα φέρουν βλεφαρίδες ή μικρολάχνες και σχηματίζουν τον κροσσωτό επιθηλιακό ιστό. Τέτοιος ιστός επενδύει εσωτερικά τις αεροφόρες οδούς.

• Οι βλεφαρίδες απομακρύνουν τη βλέννα, πάνω στην οποία έχουν προσκολληθεί μικρόβια ή σκόνες.
• Τα επιθηλιακά κύτταρα του λεπτού εντέρου φέρουν πολυάριθμες μικρολάχνες, οι οποίες αυξάνουν την επιφάνεια απορρόφησης και συμβάλλουν στην απορρόφηση χρήσιμων τελικών προϊόντων της πέψης.

Αδένες

Μερικές φορές κύτταρα του επιθηλιακού ιστού παράγουν και εκκρίνουν κάποιο προϊόν· τότε συνιστούν έναν αδένα. Ένας αδένας μπορεί να αποτελείται από πολλά κύτταρα (όπως οι σιελογόνοι αδένες) ή από ένα μόνο κύτταρο (όπως τα βλεννογόνα κύτταρα του γαστρεντερικού σωλήνα).

Το πάγκρεας είναι το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα μεικτού αδένα: η εξωκρινής μοίρα του εκκρίνει το παγκρεατικό υγρό στο δωδεκαδάκτυλο μέσω του παγκρεατικού πόρου, ενώ η ενδοκρινής μοίρα εκκρίνει στο αίμα την ινσουλίνη και τη γλυκαγόνη, οι οποίες ελέγχουν τη συγκέντρωση της γλυκόζης στο αίμα.

Ερειστικός ιστός

Ο ερειστικός ιστός αποτελείται από κύτταρα που βρίσκονται μέσα σε άφθονη μεσοκυττάρια ουσία. Η μεσοκυττάρια ουσία μπορεί να περιέχει δύο τύπους πρωτεϊνικών ινιδίων:

• Κολλαγόνο: προσδίδει αντοχή και ελαστικότητα.
• Ελαστίνη: προσδίδει περισσότερη ελαστικότητα.

Ο ερειστικός ιστός συνδέει δομές μεταξύ τους, προσφέρει στήριξη και προστασία. Διακρίνεται σε συνδετικό, χόνδρινο και οστίτη ιστό — και σε αυτή την κατηγορία εντάσσεται και το αίμα.

Συνδετικός ιστός

Ο συνδετικός ιστός διακρίνεται σε χαλαρό και πυκνό:

• Χαλαρός συνδετικός ιστός: συναντάται κυρίως στο δέρμα. Η μεσοκυττάρια ουσία του περιέχει ίνες κολλαγόνου και ελαστίνης.
• Πυκνός συνδετικός ιστός: η μεσοκυττάρια ουσία του αποτελείται κυρίως από ινίδια κολλαγόνου σε δεσμίδες. Συναντάται στους συνδέσμους των αρθρώσεων και στους τένοντες που συνδέουν τους σκελετικούς μυς με τα οστά.

Ο λιπώδης ιστός είναι ένας ειδικός τύπος χαλαρού συνδετικού ιστού, του οποίου τα κύτταρα (λιποκύτταρα) αποθηκεύουν λίπος.

Χόνδρινος ιστός

Ο χόνδρινος ιστός είναι στέρεος και συγχρόνως εύκαμπτος. Τα κύτταρά του, οι χονδροβλάστες, βρίσκονται μέσα σε κοιλότητες της μεσοκυττάριας ουσίας. Ο ιστός αυτός συναντάται στους αρθρικούς χόνδρους, στο πτερύγιο του αυτιού, στους μεσοσπονδύλιους δίσκους κ.ά.

Οστίτης ιστός

Ο οστίτης ιστός συναντάται στα οστά και αποτελείται από εξαιρετικά σκληρή μεσοκυττάρια ουσία, η οποία περιέχει άλατα και ινίδια κολλαγόνου. Μέσα σε κοιλότητές της υπάρχουν τα οστεοκύτταρα.

Το αίμα ως ερειστικός ιστός

Το αίμα θεωρείται από τους περισσότερους ερευνητές ιδιαίτερος τύπος συνδετικού ιστού. Αποτελείται από τρία είδη κυττάρων:

Η μεσοκυττάρια ουσία στην περίπτωση του αίματος είναι υγρή και αποτελεί το πλάσμα του αίματος.

Μυϊκός ιστός

Ο μυϊκός ιστός αποτελείται από κύτταρα, τις μυϊκές ίνες, οι οποίες έχουν την ικανότητα να συστέλλονται, επιτρέποντας κινήσεις. Υπάρχουν τρεις τύποι μυϊκού ιστού.

• Ο σκελετικός μυϊκός ιστός αποτελείται από σχετικά μακριές κυλινδρικές μυϊκές ίνες που φέρουν γραμμώσεις. Η συστολή του γίνεται με τη θέλησή μας.
• Ο μυϊκός ιστός της καρδιάς βρίσκεται μόνο στα τοιχώματα της καρδιάς. Οι μυϊκές ίνες του είναι κυλινδρικές και έχουν γραμμώσεις, αλλά δεν υπακούουν στη θέλησή μας.
• Ο λείος μυϊκός ιστός επενδύει κυρίως τοιχώματα, όπως αυτά των αγγείων και του γαστρεντερικού σωλήνα. Αποτελείται από ατρακτοειδείς μυϊκές ίνες χωρίς γραμμώσεις, οι οποίες δεν υπακούουν στη θέλησή μας.

Νευρικός ιστός

Ο νευρικός ιστός αποτελείται από νευρικά κύτταρα ή νευρώνες και από νευρογλοιακά κύτταρα.

• Οι νευρώνες είναι κύτταρα με αποφυάδες, εξειδικευμένα στην παραγωγή και μεταβίβαση νευρικών ώσεων.
• Τα νευρογλοιακά κύτταρα στηρίζουν, μονώνουν και τρέφουν τους νευρώνες.

Ανακεφαλαίωση

Ο ανθρώπινος οργανισμός είναι πολυκύτταρος: τα κύτταρά του προέρχονται όλα από το ίδιο ζυγωτό, αλλά μέσω διαφοροποίησης αποκτούν διαφορετικά μορφολογικά και λειτουργικά χαρακτηριστικά. Κύτταρα μορφολογικά όμοια που συμμετέχουν στην ίδια λειτουργία συγκροτούν έναν ιστό. Υπάρχουν τέσσερις βασικοί τύποι ιστών:

• Επιθηλιακός: καλύπτει επιφάνειες, προστατεύει, απορροφά και εκκρίνει.
• Ερειστικός: συνδέει, στηρίζει και προστατεύει (συνδετικός, χόνδρινος, οστίτης ιστός, αίμα).
• Μυϊκός: επιτρέπει την κίνηση μέσω συστολής (σκελετικός, καρδιακός, λείος).
• Νευρικός: παράγει και μεταβιβάζει νευρικές ώσεις.

Οι τέσσερις αυτοί ιστοί συνδυάζονται και συνεργάζονται για να συγκροτήσουν τα όργανα και τα συστήματα οργάνων του ανθρώπινου σώματος.