Η Επίδραση της Μεταβολής των Τιμών στο Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν 📊
Σύμφωνα με τον ορισμό του Α.Ε.Π., χρησιμοποιώντας τις χρηματικές αξίες λύνουμε το πρόβλημα της μέτρησης ανομοιογενών προϊόντων και υπηρεσιών της παραγωγής μιας οικονομίας. Δημιουργείται, όμως, ένα άλλο πρόβλημα εξαιτίας της μεταβολής των τιμών των αγαθών και υπηρεσιών.
Το Α.Ε.Π. μπορεί να μεταβληθεί είτε με μεταβολή ποσοτήτων είτε με μεταβολή τιμών. Το Α.Ε.Π. που υπολογίζεται με αυτόν τον τρόπο δεν είναι καλό μέτρο εκτίμησης της πορείας μιας οικονομίας.
Αν, για παράδειγμα, όλες οι τιμές διπλασιαστούν χωρίς καμία μεταβολή στις παραγόμενες ποσότητες, το Α.Ε.Π. θα διπλασιαστεί. Θα ήταν όμως λάθος να πούμε ότι διπλασιάστηκε η ικανότητα της οικονομίας για ικανοποίηση των αναγκών σε αγαθά και υπηρεσίες, αφού οι παραγόμενες ποσότητες παρέμειναν αμετάβλητες. Είμαστε, επομένως, υποχρεωμένοι να προσαρμόσουμε τις μετρήσεις, ώστε να απαλλαγούμε από την επίδραση της μεταβολής των τιμών.
Παράδειγμα: μια οικονομία με ένα αγαθό
Έστω ότι μια οικονομία παράγει ένα μόνο αγαθό. Στον παρακάτω πίνακα δίνονται υποθετικά στοιχεία για την τιμή και την ποσότητα του αγαθού για τρία έτη.
| Έτος | Ποσότητα | Τιμή | Α.Ε.Π. σε τρέχουσες τιμές | Δείκτης Τιμών με βάση το πρώτο έτος | Α.Ε.Π. σε σταθερές τιμές πρώτου έτους |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 10 | 10 | 100 | 10/10 = 1 | 100 |
| 2 | 15 | 15 | 225 | 15/10 = 1,5 | 150 |
| 3 | 8 | 20 | 160 | 20/10 = 2 | 80 |
Στη στήλη του Α.Ε.Π. δίνεται, για κάθε έτος, η χρηματική αξία της παραγωγής, δηλαδή το γινόμενο της ποσότητας επί την αντίστοιχη τιμή. Το Α.Ε.Π. αυτό προέρχεται από τις τιμές κάθε τρέχοντος έτους, γι' αυτό και λέγεται ότι είναι σε τρέχουσες τιμές (Ονομαστικό Α.Ε.Π.).
Αυτή η μέτρηση δεν είναι κατάλληλη για συγκρίσεις. Στο παράδειγμα, το Α.Ε.Π. στο τρίτο έτος δείχνει αύξηση σε σχέση με το πρώτο έτος, επειδή αυξήθηκε η τιμή, ενώ στην πραγματικότητα η παραγωγή μειώθηκε (από 10 σε 8 μονάδες).
Ο δείκτης τιμών και το Α.Ε.Π. σε σταθερές τιμές
Για να αποφύγουμε την επίδραση των τιμών στη μέτρηση του Α.Ε.Π. χρησιμοποιούμε έναν δείκτη τιμών ή αποπληθωριστή τιμών, ο οποίος εκφράζει την τιμή σε μια χρονική περίοδο ως προς την τιμή σε μια άλλη χρονική περίοδο, η οποία επιλέγεται τυχαία ως βάση σύγκρισης.
Στο παράδειγμα, διαιρούμε την τιμή κάθε έτους με την τιμή του πρώτου (βάση σύγκρισης) έτους. Για το έτος βάσης ο δείκτης τιμών θα είναι πάντα 1, ή 100 αν ο δείκτης τιμών εκφράζεται ως ποσοστό επί τοις εκατό.
Αν διαιρέσουμε το Α.Ε.Π. σε τρέχουσες τιμές κάθε έτους με τον αντίστοιχο δείκτη τιμών, το αποτέλεσμα θα είναι το Α.Ε.Π. σε σταθερές τιμές. Το Α.Ε.Π. σε σταθερές τιμές μετράει την αξία της συνολικής παραγωγής σε τιμές του έτους βάσης.
Το Α.Ε.Π. σε σταθερές τιμές του έτους βάσης λέγεται πραγματικό και μετρά τις πραγματικές μεταβολές του προϊόντος από έτος σε έτος. Το πραγματικό Α.Ε.Π. διαφέρει από έτος σε έτος μόνο αν κυμαίνονται οι παραγόμενες ποσότητες, και είναι καλύτερο μέτρο σύγκρισης της ευημερίας μιας οικονομίας απ' ό,τι το ονομαστικό Α.Ε.Π.
Στην πραγματικότητα, σε μια οικονομία παράγονται χιλιάδες προϊόντα και υπηρεσίες. Για τον υπολογισμό του Α.Ε.Π. σε σταθερές τιμές χρησιμοποιείται ένας δείκτης τιμών που εκφράζει τις μεταβολές στο γενικό επίπεδο τιμών σε σχέση με το επίπεδο τιμών του έτους βάσης και εκφράζεται ως ποσοστό επί τοις εκατό.
Για να βρούμε το Α.Ε.Π. σε σταθερές τιμές, διαιρούμε το Α.Ε.Π. σε τρέχουσες τιμές με τον αντίστοιχο δείκτη τιμών και πολλαπλασιάζουμε επί εκατό:
Ονομαστικό και πραγματικό Α.Ε.Π.: σύνοψη
Συνοψίζοντας:
- Το ονομαστικό Α.Ε.Π. μετρά τη χρηματική αξία της παραγωγής μιας οικονομίας σε τρέχουσες τιμές.
- Το πραγματικό Α.Ε.Π. μετρά το μέγεθος της παραγωγής σε σταθερές τιμές (κάποιου τυχαία επιλεγμένου έτους βάσης).
Το πραγματικό Α.Ε.Π. αυξάνεται μόνο όταν η ποσότητα παραγόμενων αγαθών και υπηρεσιών έχει αυξηθεί. Αντίθετα, το ονομαστικό Α.Ε.Π. αυξάνεται είτε επειδή έχει αυξηθεί η παραγωγή, είτε επειδή έχουν αυξηθεί οι τιμές, είτε επειδή έχουν αυξηθεί και τα δύο.
Ο δείκτης τιμών ή αποπληθωριστής τιμών του Α.Ε.Π. μετρά την τιμή του παραγόμενου προϊόντος σε σχέση με την τιμή του στο έτος βάσης.