Μεταβολές της Τιμής και της Ποσότητας Ισορροπίας 📉

Η τιμή ενός αγαθού, δηλαδή η τιμή ισορροπίας, προσδιορίζεται στην αγορά από τις δυνάμεις της προσφοράς και της ζήτησης. Η τιμή αυτή δεν μεταβάλλεται, εφόσον η ζήτηση και η προσφορά του αγαθού παραμένουν σταθερές. Αν όμως μεταβληθεί είτε η ζήτηση είτε η προσφορά είτε και οι δύο ταυτόχρονα, θα μεταβληθεί η τιμή ισορροπίας ή και η ποσότητα ισορροπίας.

(i) Μεταβολή της Ζήτησης 🔄

Έστω η καμπύλη προσφοράς $S$ και η καμπύλη ζήτησης $D_1$ ενός αγαθού. Η τομή των δύο καμπυλών $E_1$ δίνει την τιμή ισορροπίας $P_1$ και την ποσότητα ισορροπίας $Q_1$.

Όπως είναι γνωστό, αν μεταβληθεί ένας προσδιοριστικός παράγοντας της ζήτησης (π.χ. το εισόδημα, οι προτιμήσεις των καταναλωτών κτλ.), θα έχουμε μεταβολή της ζήτησης. Αυτό ισοδυναμεί γραφικά με μετατόπιση της καμπύλης ζήτησης.

Ας υποθέσουμε ότι αυξάνεται η ζήτηση λόγω μεταβολής ενός προσδιοριστικού παράγοντα της ζήτησης (π.χ. αύξηση του εισοδήματος των καταναλωτών). Η καμπύλη ζήτησης τότε μετατοπίζεται δεξιά (υποθέτουμε ότι το αγαθό είναι κανονικό) στη θέση $D_2$, και τέμνει την καμπύλη προσφοράς στο σημείο $E_2$. Στο νέο σημείο ισορροπίας $E_2$ αντιστοιχεί μεγαλύτερη τιμή ισορροπίας $P_2$ και μεγαλύτερη ποσότητα ισορροπίας $Q_2$. Επομένως, με σταθερή την προσφορά, όταν αυξάνεται η ζήτηση, αυξάνεται και η τιμή και η ποσότητα ισορροπίας.

Ας υποθέσουμε τώρα ότι μειώνεται η ζήτηση λόγω μεταβολής ενός προσδιοριστικού παράγοντα της ζήτησης (π.χ. μείωση της τιμής ενός υποκατάστατου αγαθού). Η καμπύλη ζήτησης τότε μετατοπίζεται αριστερά, στη θέση $D_3$, και τέμνει την καμπύλη προσφοράς στο σημείο $E_3$. Στο νέο σημείο ισορροπίας $E_3$ αντιστοιχεί μικρότερη τιμή ισορροπίας $P_3$ και μικρότερη ποσότητα ισορροπίας $Q_3$. Επομένως, με σταθερή την προσφορά, όταν μειώνεται η ζήτηση, μειώνεται και η τιμή και η ποσότητα ισορροπίας.

(ii) Μεταβολή της Προσφοράς 📈

Έστω η καμπύλη προσφοράς $S$ και η καμπύλη ζήτησης $D$ ενός αγαθού. Η τομή των δύο καμπυλών $E_1$ δίνει την τιμή ισορροπίας $P_1$ και την ποσότητα ισορροπίας $Q_1$.

Όπως είναι γνωστό, αν μεταβληθεί ένας προσδιοριστικός παράγοντας της προσφοράς (π.χ. το κόστος παραγωγής, η τεχνολογία κτλ.), θα έχουμε μεταβολή της προσφοράς. Αυτό ισοδυναμεί γραφικά με μετατόπιση της καμπύλης προσφοράς.

Ας υποθέσουμε ότι αυξάνεται η προσφορά λόγω βελτίωσης της τεχνολογίας παραγωγής του αγαθού. Η καμπύλη προσφοράς τότε μετατοπίζεται δεξιά, στη θέση $S_2$, και τέμνει την καμπύλη ζήτησης στο σημείο $E_2$. Στο νέο σημείο ισορροπίας $E_2$ αντιστοιχεί μικρότερη τιμή ισορροπίας $P_2$ και μεγαλύτερη ποσότητα ισορροπίας $Q_2$. Επομένως, με σταθερή τη ζήτηση, όταν αυξάνεται η προσφορά, μειώνεται η τιμή ισορροπίας, ενώ η ποσότητα ισορροπίας αυξάνεται.

Ας υποθέσουμε τώρα ότι μειώνεται η προσφορά λόγω αύξησης των τιμών των παραγωγικών συντελεστών που χρησιμοποιούνται στην παραγωγή του αγαθού. Η καμπύλη προσφοράς τότε μετατοπίζεται αριστερά, στη θέση $S_3$, και τέμνει την καμπύλη ζήτησης στο σημείο $E_3$. Στο νέο σημείο ισορροπίας $E_3$ αντιστοιχεί μεγαλύτερη τιμή ισορροπίας $P_3$ και μικρότερη ποσότητα ισορροπίας $Q_3$. Επομένως, με σταθερή τη ζήτηση, όταν μειώνεται η προσφορά, αυξάνεται η τιμή ισορροπίας, ενώ η ποσότητα ισορροπίας μειώνεται.

(iii) Ταυτόχρονη Μεταβολή της Ζήτησης και της Προσφοράς 🔀

Όταν έχουμε ταυτόχρονη μεταβολή της ζήτησης και της προσφοράς, μετατοπίζονται και οι δύο καμπύλες. Στην περίπτωση αυτή δεν μπορούμε να απαντήσουμε με βεβαιότητα ποια θα είναι η τελική επίδραση στην τιμή και την ποσότητα ισορροπίας, εφόσον το αποτέλεσμα εξαρτάται και από το μέγεθος των αντίστοιχων μεταβολών.

Για παράδειγμα, ας εξετάσουμε μια περίπτωση ταυτόχρονης αύξησης της ζήτησης και της προσφοράς ενός αγαθού. Έστω $D_1$ η αρχική καμπύλη ζήτησης και $S_1$ η αρχική καμπύλη προσφοράς. Το αρχικό σημείο ισορροπίας είναι το $E_1$, που αντιστοιχεί σε τιμή ισορροπίας $P_1$ και ποσότητα ισορροπίας $Q_1$. Μετά την αύξηση της ζήτησης και της προσφοράς, η νέα καμπύλη ζήτησης είναι η $D_2$ και η νέα καμπύλη προσφοράς η $S_2$. Το νέο σημείο ισορροπίας είναι το $E_2$.

• Περίπτωση Α: Το νέο σημείο ισορροπίας αντιστοιχεί σε τιμή ισορροπίας $P_2$, μεγαλύτερη από την αρχική, και σε ποσότητα ισορροπίας $Q_2$, πάλι μεγαλύτερη από την αρχική.
• Περίπτωση Β: Το νέο σημείο ισορροπίας αντιστοιχεί σε τιμή ισορροπίας $P_1$ ίση με την αρχική, και σε ποσότητα ισορροπίας $Q_2$, μεγαλύτερη από την αρχική.