Ο νόμος της φθίνουσας ή μη ανάλογης απόδοσης 📉

Τι δηλώνει ο νόμος

Ο νόμος της φθίνουσας ή μη ανάλογης απόδοσης δηλώνει ότι στη βραχυχρόνια περίοδο παραγωγής, δηλαδή στην περίοδο που υπάρχει ένας τουλάχιστον σταθερός παραγωγικός συντελεστής, υπάρχει ένα σημείο μέχρι το οποίο η διαδοχική προσθήκη ίσων μονάδων του μεταβλητού συντελεστή δίνει συνεχώς μεγαλύτερες αυξήσεις στο συνολικό προϊόν.

Πέρα από το σημείο αυτό, κάθε διαδοχική ίση αύξηση του μεταβλητού συντελεστή θα δίνει όλο και μικρότερες αυξήσεις στο συνολικό προϊόν. Δηλαδή, το οριακό προϊόν του μεταβλητού συντελεστή αρχικά αυξάνεται και μετά μειώνεται.

Ο πίνακας του παραδείγματος

Για τη μελέτη του νόμου χρησιμοποιείται ο ίδιος πίνακας με τα στοιχεία του συνολικού, του μέσου και του οριακού προϊόντος, με σταθερή ποσότητα εδάφους 10 στρεμμάτων και μεταβλητό συντελεστή τον αριθμό των εργατών.

Παρατηρήσεις από τον πίνακα

Από τα στοιχεία του πίνακα προκύπτουν τα εξής:

1. Όταν το οριακό προϊόν μειώνεται, δεν αρχίζει συγχρόνως να μειώνεται και το συνολικό προϊόν. Αντίθετα, το συνολικό προϊόν συνεχίζει να αυξάνεται, αλλά με φθίνοντες ρυθμούς.
2. Όταν το οριακό προϊόν γίνεται μηδέν, το συνολικό προϊόν αποκτά τη μέγιστη τιμή του. Αν όμως εξακολουθεί να αυξάνεται η ποσότητα του μεταβλητού συντελεστή, τότε το οριακό προϊόν λαμβάνει αρνητικές τιμές και το συνολικό προϊόν μειώνεται. Στο παράδειγμα αυτό συμβαίνει στον ένατο εργάτη.
3. Η καμπύλη του οριακού προϊόντος τέμνει πάντοτε την καμπύλη του μέσου προϊόντος από πάνω προς τα κάτω στη μέγιστη τιμή του μέσου προϊόντος. Στο παράδειγμα αυτό συμβαίνει στον έκτο εργάτη, όπου το μέσο προϊόν στη συνέχεια μειώνεται.
4. Οι μεταβολές του μέσου προϊόντος είναι μικρότερες από αυτές του οριακού. Αυτό οφείλεται στο ότι το μέσο προϊόν, ως μέσος όρος, επηρεάζεται και από τις προηγούμενες μονάδες του μεταβλητού συντελεστή (εργασίας) και του προϊόντος, ενώ το οριακό προϊόν επηρεάζεται μόνον από την τελευταία μεταβολή του μεταβλητού συντελεστή και του προϊόντος.

Γιατί ισχύει ο νόμος

Ο νόμος της φθίνουσας απόδοσης είναι μια εμπειρική διαπίστωση που ισχύει για κάθε παραγωγική διαδικασία. Ο νόμος αυτός ισχύει, επειδή μεταβάλλονται οι αναλογίες που υπάρχουν κάθε φορά ανάμεσα στους σταθερούς και τους μεταβλητούς συντελεστές.

Στο παράδειγμα, ο πρώτος εργάτης συνδυάζεται με δέκα στρέμματα γης, δηλαδή σε αναλογία 10:1. Η απόδοση είναι μικρή, γιατί ο εργάτης πρέπει να εκτελέσει όλες τις εργασίες μόνος του. Όταν προστεθεί ο δεύτερος εργάτης, η αναλογία γίνεται 10:2 και βελτιώνεται η απόδοση κάθε εργάτη, γιατί οι εργάτες μπορούν να συντονίσουν την εκτέλεση του έργου τους. Όταν προστεθεί τρίτος εργάτης, ο συντονισμός είναι καλύτερος και το προϊόν αυξάνεται ακόμη περισσότερο.

Προσθέτοντας εργάτες, χωρίς να μεταβληθεί η καλλιεργούμενη έκταση, αυξάνεται η παραγωγή, αλλά αυτό δεν μπορεί να συνεχιστεί επ' άπειρον:

• Όταν η αναλογία γίνει 10:6, το οριακό προϊόν μειώνεται και το συνολικό προϊόν αυξάνεται με φθίνοντα ρυθμό, γιατί ο συντονισμός των εργατών μεταξύ τους και σε σχέση με το έδαφος δεν έχει άλλα περιθώρια βελτίωσης.
• Όταν η αναλογία γίνει 10:8, το οριακό προϊόν γίνεται μηδέν, επειδή δεν υπάρχει άλλο έδαφος για καλλιέργεια από τον όγδοο εργάτη.
• Όταν η αναλογία γίνει 10:9, το οριακό προϊόν γίνεται αρνητικό και το συνολικό προϊόν μειώνεται, γιατί πλέον οι εργάτες δυσκολεύονται στην εκτέλεση του έργου, ενοχλούν ο ένας τον άλλον κ.τ.λ.