Χρησιμότητα της Ελαστικότητας Ζήτησης 📊

Η γνώση της ελαστικότητας της ζήτησης ενός αγαθού είναι πολύ σημαντική για τις επιχειρήσεις και το κράτος.

Οι επιχειρήσεις μπορούν να γνωρίζουν εάν έχουν δυνατότητα να αυξήσουν την τιμή ενός προϊόντος, χωρίς να διακινδυνεύουν τη μείωση των εσόδων τους. Το κράτος έχει τη δυνατότητα να γνωρίζει, για παράδειγμα, εάν μπορεί να επιβάλει πρόσθετη φορολογία σε ένα αγαθό, χωρίς να μειωθούν τα έσοδά του, ή πόσο θα μειωθεί η ζητούμενη ποσότητα, ή ακόμα εάν μπορεί να παρέμβει θέτοντας ένα αγαθό σε διατίμηση κ.τ.λ.

Ένα εργαλείο, δύο χρήσεις

Το ίδιο μέγεθος —η ελαστικότητα ζήτησης— καθοδηγεί εντελώς διαφορετικές αποφάσεις: μια επιχείρηση το χρησιμοποιεί για να αυξήσει τα έσοδά της, ενώ το κράτος το χρησιμοποιεί για να σχεδιάσει τη φορολογική του πολιτική.

Παράδειγμα 1: Απόφαση επιχείρησης για αύξηση τιμής 💶

Ας υποθέσουμε ότι στην τιμή των 100 ευρώ η ζητούμενη ποσότητα ενός αγαθού είναι 5.000 κιλά. Η συνολική δαπάνη των καταναλωτών (άρα τα συνολικά έσοδα των παραγωγών) είναι:

5.000 \times 100 = 500.000 \text{ ευρώ}

Αν οι επιχειρήσεις που παράγουν το αγαθό αυτό γνωρίζουν ότι στην τιμή αυτή η ελαστικότητα ζήτησης είναι $-0,5$ , έχουν τη δυνατότητα να αυξήσουν την τιμή του κατά 20 ευρώ, αυξάνοντας έτσι και τα έσοδά τους.

Στην τιμή των 120 ευρώ, η νέα ζητούμενη ποσότητα υπολογίζεται από τον τύπο της ελαστικότητας:

E_D = \frac{Q_2 - Q_1}{P_2 - P_1} \cdot \frac{P_1}{Q_1}

-0,5 = \frac{Q_2 - 5.000}{120 - 100} \cdot \frac{100}{5.000}

Λύνοντας ως προς $Q_2$ , βρίσκουμε τη νέα ζητούμενη ποσότητα $Q_2 = 4.500$ κιλά. Η συνολική δαπάνη των καταναλωτών γίνεται:

4.500 \times 120 = 540.000 \text{ ευρώ}

Γιατί αυξήθηκαν τα έσοδα ενώ μειώθηκε η ποσότητα;

Η ζήτηση εδώ είναι ανελαστική ( $|E_D| = 0,5 < 1$ ): η ποσοστιαία μείωση της ζητούμενης ποσότητας είναι μικρότερη από την ποσοστιαία αύξηση της τιμής, γι' αυτό η συνολική δαπάνη τελικά αυξάνεται.

Παράδειγμα 2: Επιβολή φόρου από το κράτος ⛽

Έστω ότι η κατανάλωση βενζίνης σε μια πόλη είναι 6.000 λίτρα την εβδομάδα και η τιμή του λίτρου 0,8 ευρώ, με ελαστικότητα ζήτησης $-0,4$ . Αν το κράτος επιθυμεί για διάφορους λόγους να μειωθεί η ζητούμενη ποσότητα κατά 6%, μπορεί να αυξήσει την τιμή επιβάλλοντας πρόσθετο φόρο.

Από τον τύπο της ελαστικότητας, εκφρασμένο με ποσοστιαίες μεταβολές, έχουμε:

E_D = \frac{\%\Delta Q}{\%\Delta P}

-0,4 = \frac{-6\%}{\%\Delta P}

\%\Delta P = \frac{-6\%}{-0,4} = 15\%

Δηλαδή, η ποσοστιαία αύξηση της τιμής είναι 15%. Συνεπώς, η νέα τιμή μετά την επιβολή του πρόσθετου φόρου θα είναι:

P_2 = 0,8 + \left(0,8 \times \frac{15}{100}\right) = 0,92 \text{ ευρώ}

δηλαδή ο πρόσθετος φόρος είναι 0,12 ευρώ.

Πόσο θα αυξηθεί η τιμή για δεδομένη μείωση της ζήτησης;

Όσο πιο ανελαστική είναι η ζήτηση ενός αγαθού, τόσο μεγαλύτερη αύξηση τιμής (άρα και φόρου) χρειάζεται το κράτος για να πετύχει την ίδια ποσοστιαία μείωση της ζητούμενης ποσότητας.